Tài liệu trên website https://hoclamsang.vn dùng để tra cứu, phục vụ hoạt động giảng dạy và học tập, không phải là tài liệu hướng dẫn việc tự điều trị. Các hoạt động tư vấn y khoa hoặc điều trị phải có bác sĩ chuyên khoa hướng dẫn.
← Trang chủ

Đái dầm

ICD-10 · F98.0Nhi khoa, Tâm thần học✓ Đã pre-check2058/QĐ-BYT (14/5/2020) — Một số rối loạn tâm thần thường gặp
🕒 Cập nhật: 09/11/2026 · 📚 Nguồn: 2058/QĐ-BYT (14/5/2020) — Một số rối loạn tâm thần thường gặp
📖 Tổng quan bệnh học
Định nghĩa: Đái dầm là một rối loạn chức năng bài tiết không do nguyên nhân thần kinh đặc hiệu, được phân loại trong chuyên khoa Nhi khoa và Tâm thần học. Bệnh được mã hóa theo ICD-10 là F98.0, thuộc nhóm các rối loạn tâm thần thường gặp. Việc chẩn đoán dựa trên các tiêu chuẩn cụ thể về thời gian và tuổi, đồng thời yêu cầu loại trừ các nguyên nhân khác.
Dịch tễ: Nội dung bệnh không cung cấp số liệu dịch tễ cụ thể về tỷ lệ mắc hay phân bố của đái dầm. Tuy nhiên, đây là một tình trạng được quan tâm trong Nhi khoa và Tâm thần học, cho thấy sự liên quan đến trẻ em và các yếu tố tâm lý. Các tiêu chuẩn chẩn đoán có đề cập đến yếu tố thời gian và tuổi, ngụ ý rằng độ tuổi là một yếu tố quan trọng trong việc xác định bệnh.
Cơ chế bệnh sinh: Cơ chế bệnh sinh của đái dầm được cho là đa yếu tố, bao gồm các rối loạn chức năng/hành vi trong bài tiết. Các yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng, cùng với các nguyên nhân tâm lý như căng thẳng tâm lý và các rối loạn tâm thần kèm theo. Ngoài ra, một số trường hợp có thể liên quan đến hội chứng Hinman hoặc các rối loạn chức năng bài tiết không do nguyên nhân thần kinh đặc hiệu.
Phân loại: Đái dầm được phân loại theo hệ thống ICD-10 với mã F98.0, nằm trong nhóm các rối loạn tâm thần. Bệnh có thể được phân loại chi tiết hơn dựa trên thời điểm đái dầm, được gọi là biệt định ICD-10. Việc phân loại này giúp xác định rõ hơn đặc điểm của tình trạng bệnh để phục vụ cho chẩn đoán và quản lý.

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📋 Theo Bộ Y tế
  • Lý do đến khám
    • Lặp đi lặp lại sự bài tiết nước tiểu ra quần áo hoặc ra giường nằm bất kể có cố ý hay không cố ý.
  • Bệnh sử/diễn tiến
    • Các hành vi này phải xảy ra 2 lần 1 tuần trong ít nhất 3 tháng.
    • Hoặc phải gây ra sự lo lắng, sự suy giảm chức năng xã hội hoặc học tập.
    • Trẻ phải ở độ tuổi ít nhất là 5 tuổi.
📚 Theo Y văn
  • Các thông tin cần khai thác thêm trong bệnh sử
    • Thời điểm khởi phát đái dầm (nguyên phát hay thứ phát).
    • Tần suất và số lượng nước tiểu mỗi lần đái dầm.
    • Các triệu chứng đường tiết niệu ban ngày (tiểu gấp, tiểu nhiều lần, tiểu són, tiểu khó).
    • Tiền sử táo bón hoặc són phân (encopresis).
    • Tiền sử nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI - Urinary Tract Infection).
    • Thói quen đi tiểu và uống nước.
    • Tiền sử gia đình có người bị đái dầm.
    • Các yếu tố căng thẳng tâm lý hoặc thay đổi lớn trong cuộc sống của trẻ.
    • Các rối loạn giấc ngủ (ngáy, ngưng thở khi ngủ).
    • Ảnh hưởng của đái dầm đến tâm lý, xã hội và học tập của trẻ.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Nelson Textbook of Pediatrics)
💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📋 Theo Bộ Y tế
  • Rối loạn chức năng bài tiết không do nguyên nhân thần kinh đặc hiệu
    • Bắt nguồn từ các yếu tố hành vi có ảnh hưởng đến thói quen bài tiết thông thường.
    • Ức chế sự trưởng thành để kiểm soát, tự chủ chức năng bài tiết.
  • Hội chứng Hinman
    • Đặc trưng bằng sự cố gắng ngăn việc đi tiểu khi có nhu cầu hoặc sự rò rỉ nước tiểu thông qua sự co thắt tự chủ của cơ thắt ngoài.
    • Theo thời gian, cảm giác muốn đi tiểu giảm đi và bàng quang thường còn ứ đọng nước tiểu, dẫn tới đái dầm về đêm.
  • Yếu tố di truyền
    • Rối loạn đái dầm được tìm thấy tỉ lệ cao hơn có ý nghĩa trong các đối tượng có quan hệ họ hàng bậc 1 với nhau.
    • 75% trẻ bị rối loạn đái dầm có người thân từng bị rối loạn đái dầm.
    • Nguy cơ rối loạn đái dầm tăng 7 lần nếu trẻ có bố bị rối loạn đái dầm.
  • Căng thẳng tâm lý
    • Ở trẻ nhỏ, rối loạn đặc biệt gắn liền với sự ra đời của một người em, bắt đầu đến trường, sự tan vỡ gia đình…
  • Rối loạn tâm thần
    • Chậm phát triển tâm thần.
    • ADHD (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder - Rối loạn tăng động giảm chú ý).
📚 Theo Y văn
  • Các yếu tố nguy cơ khác
    • Táo bón mạn tính.
    • Nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát.
    • Rối loạn giấc ngủ (ví dụ: ngưng thở khi ngủ).
    • Dung tích bàng quang chức năng nhỏ.
    • Sản xuất nước tiểu ban đêm quá mức.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Nelson Textbook of Pediatrics)
💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📋 Theo Bộ Y tế
  • Triệu chứng chính
    • Bài tiết nước tiểu lặp đi lặp lại ra quần áo hoặc ra giường, cố ý hoặc không cố ý.
  • Tiêu chuẩn thời gian và tuổi
    • Trẻ phải đạt một mức độ phát triển tâm thần nhất định, ít nhất 5 tuổi.
    • Hành vi đái dầm phải diễn ra 2 lần 1 tuần trong thời gian ít nhất 3 tháng.
  • Các rối loạn kèm theo
    • Trẻ có rối loạn đái dầm cũng có khả năng mắc đồng thời rối loạn ỉa bậy.
  • Phân loại theo thời điểm
    • Chỉ đái dầm ban đêm.
    • Chỉ đái dầm ban ngày.
    • Đái dầm cả ban đêm và ban ngày.
📚 Theo Y văn
  • Các triệu chứng và dấu hiệu liên quan có thể gặp
    • Tiểu gấp, tiểu nhiều lần trong ngày.
    • Tiểu són khi ho, hắt hơi, cười (tiểu không tự chủ do gắng sức).
    • Dòng tiểu yếu hoặc ngắt quãng.
    • Tư thế giữ nước tiểu bất thường (ví dụ: bắt chéo chân, ngồi xổm).
    • Đau hoặc khó chịu khi đi tiểu.
    • Nước tiểu có mùi hôi hoặc đục.
    • Táo bón hoặc són phân.
    • Các dấu hiệu của rối loạn giấc ngủ (ví dụ: ngáy to, thở hổn hển khi ngủ).
    • Các dấu hiệu của rối loạn phát triển hoặc hành vi (ví dụ: khó tập trung, hiếu động quá mức).
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Nelson Textbook of Pediatrics)
💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📋 Theo Bộ Y tế
  • Hội chứng Hinman
    • Cố gắng ngăn việc đi tiểu khi có nhu cầu.
    • Rò rỉ nước tiểu thông qua sự co thắt tự chủ của cơ thắt ngoài.
    • Giảm cảm giác muốn đi tiểu.
    • Bàng quang thường còn ứ đọng nước tiểu.
    • Đái dầm về đêm (thời điểm bàng quang được thư giãn và không có bất kể kháng trở nào).
📚 Theo Y văn
  • Hội chứng bàng quang hoạt động quá mức (Overactive Bladder Syndrome - OAB)
    • Tiểu gấp (cảm giác muốn đi tiểu đột ngột, khó trì hoãn).
    • Tiểu nhiều lần (thường xuyên đi tiểu trong ngày).
    • Tiểu đêm (thức dậy đi tiểu vào ban đêm).
    • Tiểu không tự chủ do tiểu gấp (són tiểu khi không kịp vào nhà vệ sinh).
  • Hội chứng rối loạn chức năng đi tiểu (Dysfunctional Voiding)
    • Co thắt cơ sàn chậu không tự chủ trong quá trình đi tiểu.
    • Dòng tiểu ngắt quãng hoặc yếu.
    • Cảm giác tiểu không hết.
    • Tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Nelson Textbook of Pediatrics, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

🔀 Chẩn đoán phân biệt (bấm tên bệnh để mở bài)
Nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) — Thường kèm tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu gấp, nước tiểu đục/hôi, sốt. Cấy nước tiểu dương tính. Đái dầm thường là thứ phát.
Đái tháo đường (Diabetes Mellitus) — Kèm đa niệu, đa khát, sụt cân, mệt mỏi. Xét nghiệm đường huyết và HbA1c cao.
Đái tháo nhạt (Diabetes Insipidus) — Đa niệu, đa khát nghiêm trọng, nước tiểu rất nhạt màu, tỷ trọng thấp. Xét nghiệm nồng độ ADH (Antidiuretic Hormone) hoặc test hạn chế nước bất thường.
Bất thường cấu trúc hệ tiết niệu — Có thể có tiểu són liên tục, dòng tiểu yếu, nhiễm trùng tái phát. Phát hiện qua siêu âm, X-quang, hoặc MRI hệ tiết niệu (ví dụ: niệu quản lạc chỗ, bàng quang thần kinh).
Tật nứt đốt sống ẩn (Spina Bifida Occulta) hoặc các bệnh lý thần kinh khác — Có thể kèm các dấu hiệu thần kinh khu trú ở chi dưới (yếu, tê bì), bất thường da vùng cột sống (chùm lông, u mỡ, vết lõm). Chẩn đoán bằng MRI cột sống.
Rối loạn giấc ngủ (ví dụ: mộng du, ngưng thở khi ngủ) — Đái dầm xảy ra trong bối cảnh các rối loạn giấc ngủ khác. Mộng du có thể kèm các hành vi phức tạp khác trong khi ngủ. Ngưng thở khi ngủ có thể kèm ngáy to, khó thở khi ngủ, mệt mỏi ban ngày.
Táo bón mạn tính — Khối phân lớn trong trực tràng có thể chèn ép bàng quang, gây tiểu gấp, tiểu són hoặc đái dầm. Kèm đi tiêu khó, phân cứng, són phân.
💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

📋 Theo Bộ Y tế
  • Mục tiêu
    • Không có xét nghiệm nào đặc trưng cho rối loạn đái dầm nhưng cần phải loại trừ các yếu tố thực thể (ví dụ: nhiễm khuẩn đường tiết niệu, bất thường cấu trúc hệ thận – tiết niệu…)
  • Đánh giá tình trạng tâm thần và tâm lý
    • Các thang đánh giá trầm cảm Beck, Hamilton.
    • Thang đánh giá lo âu Zung, Hamilton.
    • Thang đánh giá trầm cảm ở trẻ em.
    • Thang đánh giá lo âu – trầm cảm – stress (DASS).
    • Thang đánh giá sự phát triển ở trẻ em (DENVER II).
    • Thang đánh giá hành vi trẻ em CBCL (Child Behavior Checklist)…
  • Các xét nghiệm thường quy
    • Công thức máu.
    • Sinh hóa máu.
    • Tổng phân tích nước tiểu.
    • Điện tim.
    • Siêu âm ổ bụng.
    • X-quang tim phổi…
  • Các xét nghiệm chuyên sâu
    • Điện não đồ.
    • Cắt lớp vi tính sọ não (CT scan sọ não).
    • MRI sọ não (Magnetic Resonance Imaging sọ não)…
🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu
🥇 Khẳng định chẩn đoán
Cấy nước tiểu (Urine Culture)
> 10^5 CFU/mL (Colony Forming Units/mililit) vi khuẩn đơn loại: chẩn đoán xác định nhiễm trùng tiểu. (theo Y văn) — Xác định sự hiện diện và loại vi khuẩn gây nhiễm trùng đường tiết niệu, hỗ trợ lựa chọn kháng sinh phù hợp.
Đường huyết đói (Fasting Blood Glucose)
> 126 mg/dL (7.0 mmol/L) trong ít nhất 2 lần xét nghiệm: chẩn đoán đái tháo đường. (theo Y văn) — Chẩn đoán đái tháo đường, một nguyên nhân gây đa niệu và đái dầm.
HbA1c (Hemoglobin A1c)
> 6.5%: chẩn đoán đái tháo đường. (theo Y văn) — Đánh giá mức độ kiểm soát đường huyết trung bình trong 2-3 tháng qua, hỗ trợ chẩn đoán đái tháo đường.
MRI cột sống (Magnetic Resonance Imaging of Spine)
Không có ngưỡng số cụ thể. Đánh giá hình thái và cấu trúc. — Phát hiện các bất thường thần kinh cột sống (ví dụ: tật nứt đốt sống ẩn, u tủy, tủy bám thấp) có thể gây rối loạn chức năng bàng quang.
Điện não đồ (EEG - Electroencephalography)
Không có ngưỡng số cụ thể. Đánh giá hoạt động điện não. — Phát hiện các bất thường sóng não gợi ý động kinh, đặc biệt nếu có nghi ngờ đái dầm liên quan đến cơn động kinh.
📊 Tầm soát/Hỗ trợ/Gợi ý
Tổng phân tích nước tiểu (Urinalysis)
Bạch cầu > 5/HPF (High Power Field) hoặc Nitrite dương tính: gợi ý nhiễm trùng tiểu; Glucose dương tính: gợi ý đái tháo đường; Tỷ trọng < 1.005: gợi ý đái tháo nhạt. (theo Y văn) — Phát hiện nhiễm trùng đường tiết niệu, đái tháo đường, đái tháo nhạt hoặc các bất thường khác của nước tiểu.
📊 Hỗ trợ/Gợi ý
Điện giải đồ máu (Serum Electrolytes)
Natri < 135 mmol/L: hạ natri máu; Kali < 3.5 mmol/L: hạ kali máu. (theo Y văn) — Đánh giá tình trạng mất nước, rối loạn điện giải, đặc biệt nếu nghi ngờ đái tháo nhạt hoặc tác dụng phụ của thuốc.
Siêu âm hệ tiết niệu (Ultrasound of Urinary Tract)
Không có ngưỡng số cụ thể. Đánh giá hình thái và cấu trúc. — Phát hiện các bất thường cấu trúc thận, niệu quản, bàng quang (ví dụ: dị tật, tắc nghẽn, sỏi, bàng quang dày thành, ứ đọng nước tiểu sau tiểu).
💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📋 Theo Bộ Y tế
  • Định nghĩa
    • Rối loạn đái dầm là sự bài tiết nước tiểu lặp đi lặp lại ra quần áo hoặc ra giường, cố ý hoặc không cố ý.
  • Tiêu chuẩn chẩn đoán theo ICD-10 (International Classification of Diseases, 10th Revision)
    • A. Tuổi tâm thần và tuổi đời của đứa trẻ ít nhất là 5 tuổi.
    • B. Bài tiết nước tiểu không chủ ý và tự chủ ra đường và quần áo xảy ra ít nhất là 2 lần 1 tháng ở những đứa trẻ dưới 7 tuổi, và ít nhất 1 lần 1 tháng ở những trẻ từ 7 tuổi trở lên.
    • C. Đái dầm không phải là hậu quả của cơn động kinh hoặc đái không tự chủ do thần kinh, và không phải là hậu quả trực tiếp của các bất thường cấu trúc của hệ thận tiết niệu hoặc bất kỳ bệnh nội ngoại khoa nào (không tâm thần) khác.
    • D. Không có bất kỳ rối loạn tâm thần nào đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán theo ICD-10.
    • E. Thời gian tồn tại của rối loạn ít nhất là 3 tháng.
  • Yêu cầu loại trừ
    • Các nguyên nhân thực thể phải được loại trừ.
  • Các rối loạn kèm theo
    • Trẻ có rối loạn đái dầm cũng có khả năng mắc đồng thời rối loạn ỉa bậy.
💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📋 Theo Bộ Y tế
  • Phân loại theo thời điểm đái dầm (Biệt định ICD-10)
    • F98.00. Chỉ đái dầm ban đêm.
    • F98.01. Chỉ đái dầm ban ngày.
    • F98.02. Đái dầm cả ban đêm và ban ngày.
📚 Theo Y văn
  • Các thăm dò xác định loại và mức độ
    • **Hỏi bệnh sử chi tiết**: Xác định thời điểm đái dầm (ban đêm, ban ngày, cả hai), tần suất, số lượng nước tiểu, các triệu chứng đường tiết niệu ban ngày, tiền sử táo bón, tiền sử gia đình, các yếu tố tâm lý.
    • **Nhật ký đi tiểu (Voiding Diary)**: Ghi lại trong 24-48 giờ về thời gian đi tiểu, số lượng nước tiểu mỗi lần, số lần đái dầm, lượng dịch uống. Giúp đánh giá dung tích bàng quang chức năng, tần suất đi tiểu, và mối liên quan giữa các triệu chứng.
    • **Đánh giá mức độ ảnh hưởng**: Sử dụng các thang điểm hoặc phỏng vấn để đánh giá mức độ ảnh hưởng của đái dầm đến chất lượng cuộc sống, tâm lý, xã hội và học tập của trẻ.
  • Phân loại theo khởi phát
    • **Đái dầm nguyên phát (Primary Enuresis)**: Trẻ chưa bao giờ đạt được kiểm soát bàng quang liên tục trong ít nhất 6 tháng. Đây là dạng phổ biến nhất.
    • **Đái dầm thứ phát (Secondary Enuresis)**: Trẻ đã từng kiểm soát bàng quang liên tục trong ít nhất 6 tháng nhưng sau đó tái phát đái dầm. Dạng này thường liên quan đến các yếu tố căng thẳng tâm lý, nhiễm trùng, hoặc các bệnh lý thực thể mới khởi phát.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Nelson Textbook of Pediatrics, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📋 Theo Bộ Y tế
  • Nguyên nhân chức năng/hành vi
    • Rối loạn chức năng bài tiết mà không do nguyên nhân thần kinh đặc hiệu (yếu tố hành vi có ảnh hưởng đến thói quen bài tiết thông thường và ức chế sự trưởng thành để kiểm soát, tự chủ chức năng bài tiết).
    • Hội chứng Hinman (cố gắng ngăn việc đi tiểu, rò rỉ nước tiểu, giảm cảm giác muốn đi tiểu, bàng quang ứ đọng, đái dầm về đêm).
  • Yếu tố di truyền
    • Tỉ lệ cao hơn ở họ hàng bậc 1 (75% trẻ có người thân từng bị, nguy cơ tăng 7 lần nếu bố bị).
  • Nguyên nhân tâm lý/tâm thần
    • Căng thẳng tâm lý (ra đời em, bắt đầu đến trường, tan vỡ gia đình).
    • Rối loạn tâm thần (Chậm phát triển tâm thần, ADHD).
📚 Theo Y văn
  • Các nguyên nhân thực thể cần loại trừ
    • Nhiễm trùng đường tiết niệu.
    • Đái tháo đường, đái tháo nhạt.
    • Dị tật bẩm sinh đường tiết niệu (ví dụ: niệu quản lạc chỗ, bàng quang nhỏ).
    • Bệnh lý thần kinh (ví dụ: tật nứt đốt sống, bàng quang thần kinh).
    • Táo bón mạn tính.
    • Rối loạn giấc ngủ (ví dụ: ngưng thở khi ngủ).
    • Tác dụng phụ của thuốc (ví dụ: thuốc chống loạn thần).
  • Cơ chế sinh lý bệnh chính của đái dầm ban đêm nguyên phát
    • **Sản xuất nước tiểu ban đêm quá mức**: Do thiếu hụt hoặc rối loạn nhịp tiết ADH (Arginine Vasopressin - hormone chống bài niệu) vào ban đêm.
    • **Dung tích bàng quang chức năng nhỏ**: Bàng quang không thể chứa đủ lượng nước tiểu được sản xuất trong đêm.
    • **Rối loạn thức giấc**: Trẻ không thức dậy khi bàng quang đầy.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Nelson Textbook of Pediatrics, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

📋 Theo Bộ Y tế
  • Nguyên tắc điều trị
    • Kết hợp can thiệp hành vi và liệu pháp hóa dược.
    • Loại trừ các căn nguyên thực thể.
    • Điều trị các rối loạn phối hợp (ADHD, tình trạng táo bón).
  • Liệu pháp hành vi
    • **Chuông báo động đái dầm (Enuresis alarm)**: Phương pháp hiệu quả nhất (50% hết, kết quả kéo dài). Chuông được kích hoạt khi cảm biến ở tấm đệm hoặc ở quần áo bị ướt, làm trẻ tỉnh giấc, dẫn đến làm ngừng đi tiểu. Cha mẹ nên đánh thức trẻ khi chuông được kích hoạt. Thiết bị nên được đeo mỗi đêm. Điều trị nên được duy trì 2 – 3 tháng kể từ khi đứa trẻ hết đái dầm trong 14 đêm liên tục. Khó khăn: không tuân thủ, rối loạn sinh hoạt gia đình.
    • **Luyện tập bàng quang**: Kết hợp với khen thưởng.
    • **Biểu đồ ghi chép**: Hữu ích trong việc theo dõi điều trị và tự nó cũng có thể trở thành một yếu tố củng cố.
  • Điều trị hóa dược
    • Được cân nhắc khi rối loạn đái dầm làm giảm các chức năng xã hội, gia đình, học tập và hoạt động, chế độ ăn uống và việc hạn chế nước không có hiệu quả.
  • Tâm lý trị liệu
    • Hữu ích trong điều trị các rối loạn tâm thần cùng tồn tại hoặc giải quyết các vấn đề khó khăn thứ phát về cảm xúc hay gia đình.
💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)
💊 Liều tham khảo
Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.
📚 Bối cảnh: Điều trị đái dầm thường bắt đầu bằng các biện pháp hành vi và giáo dục. Nếu các biện pháp này không hiệu quả hoặc không khả thi, có thể cân nhắc liệu pháp dược lý. Điều trị cần cá thể hóa, phối hợp nhiều phương pháp và giải quyết các bệnh lý kèm theo. Mục tiêu là giảm tần suất đái dầm, cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm các vấn đề tâm lý xã hội liên quan.
Liệu pháp hành vi và giáo dục
⚙ Thay đổi thói quen, tăng cường nhận thức về bàng quang, tạo phản xạ có điều kiện, giảm sản xuất nước tiểu ban đêm, tăng khả năng thức giấc khi bàng quang đầy.
↔ Đây là phương pháp điều trị hàng đầu, không dùng thuốc. Bao gồm: Chuông báo động đái dầm (Enuresis alarm), luyện tập bàng quang (tăng dung tích bàng quang, đi tiểu đúng giờ), nhật ký đi tiểu, hạn chế dịch buổi tối (đặc biệt đồ uống chứa caffeine), đi tiểu trước khi ngủ và giữa đêm (nếu cần), khen thưởng và củng cố tích cực.
Đồng vận Vasopressin (ADH - Antidiuretic Hormone)
⚙ Desmopressin là một chất tổng hợp tương tự Vasopressin, hoạt động bằng cách giảm sản xuất nước tiểu ở thận, đặc biệt vào ban đêm, thông qua việc tăng tái hấp thu nước ở ống lượn xa và ống góp.
💊 Desmopressin (DDAVP)
Dạng viên: 0.2 – 0.6 mg; Dạng xịt (Melt): 120 – 360 µg. Dùng thuốc 1 giờ trước khi đi ngủ. Khởi đầu điều trị trong 2 – 6 tuần, nếu đáp ứng có thể dùng tiếp tục trong 3 – 6 tháng. · Uống (viên), xịt mũi (Melt).
↔ Nên hạn chế nước trong vòng 1 giờ trước khi dùng thuốc và 8 giờ sau khi dùng thuốc để tránh nguy cơ hạ natri máu. Các thuốc trong nhóm này có thể thay thế nhau tùy dạng bào chế và chỉ định cụ thể.
Thuốc chống trầm cảm ba vòng (TCAs - Tricyclic Antidepressants)
⚙ Cơ chế tác dụng phức tạp, bao gồm tác dụng kháng cholinergic (giảm co thắt bàng quang, tăng dung tích bàng quang), tác dụng an thần (tăng ngưỡng thức giấc), và tác dụng lên hệ thần kinh trung ương.
💊 Imipramine
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống.
↔ Imipramine có nhiều tác dụng phụ, đặc biệt trên tim mạch, và nguy cơ tái phát cao sau khi ngừng thuốc. Amitriptyline cũng thuộc nhóm này nhưng ít được sử dụng hơn do tác dụng phụ. Chỉ nên sử dụng khi các phương pháp khác không hiệu quả và dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ.
⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.
💬 Góp ý bước này

Bước 11. Chống chỉ định, điều chỉnh theo bệnh kèm

📋 Theo Bộ Y tế
  • Chống chỉ định và tác dụng phụ cần lưu ý
    • Imipramine: Tác dụng phụ đặc biệt trên tim mạch là một vấn đề nghiêm trọng.
    • Desmopressin: Nguy hiểm nhất là cơn hạ natri máu.
  • Điều chỉnh theo bệnh kèm
    • Điều trị các rối loạn phối hợp (ADHD, tình trạng táo bón).
📚 Theo Y văn
  • Chống chỉ định của Desmopressin
    • Bệnh nhân có nguy cơ hạ natri máu (ví dụ: suy tim, suy thận, bệnh nhân đang dùng thuốc lợi tiểu).
    • Đa niệu do nguyên nhân khác không phải đái tháo nhạt trung ương.
    • Hội chứng tiết ADH không thích hợp (SIADH - Syndrome of Inappropriate Antidiuretic Hormone Secretion).
  • Chống chỉ định của Imipramine/TCAs
    • Bệnh tim mạch (ví dụ: rối loạn nhịp tim, block tim, suy tim).
    • Động kinh không kiểm soát.
    • Tăng nhãn áp góc đóng.
    • Phì đại tiền liệt tuyến.
    • Sử dụng đồng thời với thuốc ức chế MAO (Monoamine Oxidase Inhibitors).
  • Điều chỉnh theo bệnh kèm
    • **Táo bón**: Cần điều trị táo bón trước hoặc đồng thời, vì táo bón có thể làm trầm trọng thêm đái dầm.
    • **ADHD**: Điều trị ADHD có thể cải thiện tình trạng đái dầm ở một số trẻ.
    • **Nhiễm trùng đường tiết niệu**: Phải điều trị nhiễm trùng trước khi đánh giá và điều trị đái dầm.
    • **Bệnh thận**: Cần thận trọng khi sử dụng Desmopressin và theo dõi chức năng thận, điện giải.
    • **Rối loạn tâm thần khác**: Cần phối hợp tâm lý trị liệu hoặc điều trị chuyên biệt cho các rối loạn tâm thần kèm theo (ví dụ: trầm cảm, lo âu).
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Nelson Textbook of Pediatrics, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 12. Theo dõi đáp ứng

📋 Theo Bộ Y tế
  • Theo dõi liệu pháp hành vi (Chuông báo động đái dầm)
    • Điều trị nên được duy trì 2 – 3 tháng kể từ khi đứa trẻ hết đái dầm trong 14 đêm liên tục.
  • Theo dõi điều trị hóa dược
    • Imipramine: Kết quả kéo dài không lâu, thường sau 6 tuần sẽ có hiện tượng quen thuốc. Khi ngừng thuốc, đái dầm thường tái phát sau một vài tháng.
    • Desmopressin: Khởi đầu điều trị trong 2 – 6 tuần. Nếu đáp ứng thuốc có thể dùng tiếp tục trong 3 – 6 tháng.
📚 Theo Y văn
  • Các chỉ số theo dõi đáp ứng
    • **Tần suất đái dầm**: Ghi lại số đêm/ngày khô ráo mỗi tuần hoặc tháng (sử dụng nhật ký đi tiểu).
    • **Mức độ giảm số lần đái dầm**: Đánh giá phần trăm giảm so với trước điều trị.
    • **Chất lượng cuộc sống**: Đánh giá sự cải thiện về tự tin, giao tiếp xã hội, giảm lo lắng của trẻ và gia đình.
    • **Tác dụng phụ của thuốc**: Theo dõi các tác dụng phụ của Desmopressin (đau đầu, nghẹt mũi, đặc biệt hạ natri máu) và Imipramine (tim mạch, an thần, kháng cholinergic).
  • Lịch trình theo dõi
    • Tái khám định kỳ (ví dụ: mỗi 1-3 tháng) để đánh giá hiệu quả, điều chỉnh liều hoặc phương pháp điều trị.
    • Đánh giá lại các yếu tố nguy cơ và bệnh kèm theo.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Nelson Textbook of Pediatrics, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 13. Biến chứng

📋 Theo Bộ Y tế
  • Hậu quả tâm lý xã hội
    • Không có cái nhìn tích cực vào bản thân.
    • Giảm tự trọng.
    • Giảm giao thiệp xã hội, thu mình.
    • Xung đột trong gia đình.
  • Tái phát
    • Sự tái phát có thể gặp ở trẻ đang phục hồi tự nhiên hoặc trong quá trình điều trị.
  • Kéo dài đến tuổi trưởng thành
    • Nếu kéo dài hơn nhất là đến tuổi trưởng thành thì nguyên nhân thực thể cần phải kiểm tra.
  • Liên quan đến rối loạn tâm thần
    • Một số rối loạn đái dầm kéo dài có liên quan với các rối loạn tâm thần đi kèm.
📚 Theo Y văn
  • Biến chứng thể chất
    • Kích ứng da vùng sinh dục và quanh hậu môn do ẩm ướt kéo dài.
    • Nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát (nếu đái dầm liên quan đến rối loạn chức năng bàng quang hoặc táo bón).
  • Biến chứng tâm lý xã hội
    • Mặc cảm, xấu hổ, cô lập xã hội.
    • Giảm khả năng tham gia các hoạt động xã hội (ví dụ: ngủ qua đêm ở nhà bạn, đi cắm trại).
    • Ảnh hưởng đến mối quan hệ gia đình và anh chị em.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Nelson Textbook of Pediatrics, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 14. Chuyển tuyến, cờ đỏ

📋 Theo Bộ Y tế
  • Chỉ định kiểm tra nguyên nhân thực thể
    • Nếu đái dầm kéo dài hơn nhất là đến tuổi trưởng thành.
    • Cần loại trừ các nguyên nhân thực thể.
📚 Theo Y văn
  • Các dấu hiệu cờ đỏ (Red Flags) cần chuyển tuyến chuyên khoa
    • **Đái dầm thứ phát**: Đặc biệt nếu khởi phát đột ngột sau một thời gian dài khô ráo.
    • **Đái dầm ban ngày kèm theo**: Gợi ý rối loạn chức năng bàng quang phức tạp hơn.
    • **Các triệu chứng đường tiết niệu khác**: Tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu gấp, tiểu máu, dòng tiểu yếu, tiểu không hết, tiểu són liên tục.
    • **Các triệu chứng thần kinh**: Yếu chi dưới, thay đổi dáng đi, bất thường cảm giác, bất thường cột sống (ví dụ: chùm lông, u mỡ, vết lõm vùng thắt lưng).
    • **Các triệu chứng toàn thân**: Sốt không rõ nguyên nhân, sụt cân, đa niệu, đa khát (gợi ý đái tháo đường, đái tháo nhạt).
    • **Nghi ngờ dị tật đường tiết niệu hoặc bệnh lý thần kinh tiềm ẩn**.
    • **Không đáp ứng với điều trị ban đầu** (liệu pháp hành vi và thuốc) sau thời gian thử nghiệm đầy đủ.
    • **Có các rối loạn tâm thần nặng kèm theo** cần sự can thiệp của chuyên gia tâm thần.
    • **Đái dầm kéo dài đến tuổi vị thành niên hoặc trưởng thành**.
    • **Nghi ngờ lạm dụng tình dục** (đái dầm có thể là một triệu chứng).
  • Chuyển tuyến chuyên khoa
    • Chuyển đến chuyên khoa Nhi, Tiết niệu Nhi, hoặc Tâm thần Nhi tùy thuộc vào nguyên nhân nghi ngờ và các triệu chứng nổi bật.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Nelson Textbook of Pediatrics, UpToDate)
💬 Góp ý bước này
⭐ Bài này với bạn thế nào?
Hữu ích
Dễ sử dụng
Trình bày học thuật
Thấy bài hữu ích? Gửi cho bạn cùng lớp.