💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)
💊 Liều tham khảo
Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.
📚 Bối cảnh: Mục tiêu điều trị giai đoạn hưng cảm là kiểm soát nhanh chóng các triệu chứng cấp tính, đảm bảo an toàn cho bệnh nhân và người xung quanh, sau đó là ngăn ngừa tái phát và phục hồi chức năng tâm lý xã hội. Lựa chọn thuốc và liều điều trị tùy thuộc từng cá thể, mức độ nặng của bệnh, tiền sử đáp ứng với thuốc, các bệnh kèm theo và nguy cơ tác dụng phụ. Đa trị liệu thường được chỉ định trong trường hợp hưng cảm ở mức độ nặng hoặc có biểu hiện loạn thần.
Thuốc chỉnh khí sắc (Mood Stabilizers)
⚙ Ổn định màng tế bào thần kinh, điều hòa các chất dẫn truyền thần kinh (GABA, glutamate, dopamine, serotonin), giảm kích thích thần kinh.
💊 Divalproex
750mg/ngày – 60mg/kg/ngày · Uống
💊 Valproat
500 - 1500mg/ngày (giai đoạn cấp); 200 - 500mg/ngày (duy trì) · Uống
💊 Carbamazepin
200 - 1600mg/ngày (giai đoạn cấp); 200 - 400mg/ngày (duy trì) · Uống
💊 Oxcarbazepin
600 - 2400mg/ngày · Uống
💊 Lamotrigin
100 - 400mg/ngày · Uống
💊 Topiramat
50 – 400mg/ngày · Uống
💊 Gabapentin
300 – 1800mg/ngày · Uống
↔ Valproat và Carbamazepin là lựa chọn hàng đầu trong giai đoạn cấp. Lamotrigin chủ yếu dùng trong điều trị duy trì và phòng ngừa trầm cảm. Các thuốc trong nhóm có thể thay thế nhau tùy theo đáp ứng và tác dụng phụ. Có thể phối hợp nhóm thuốc chống co giật (Valproat, Carbamazepin…) với các thuốc chống loạn thần trong hưng cảm nặng hoặc có loạn thần.
Thuốc chống loạn thần điển hình (First-Generation Antipsychotics - FGAs)
⚙ Chẹn thụ thể dopamine D2, giúp giảm các triệu chứng loạn thần và kích động.
💊 Haloperidol
5 - 30 mg/ngày · Uống/Tiêm
💊 Chlorpromazin
25 - 500mg/ngày · Uống/Tiêm
💊 Levopromazin
25 - 500mg/ngày · Uống/Tiêm
↔ Các thuốc này có hiệu quả trong kiểm soát triệu chứng cấp tính nhưng có nguy cơ cao gây tác dụng phụ ngoại tháp.
Thuốc chống loạn thần không điển hình (Second-Generation Antipsychotics - SGAs)
⚙ Chẹn đồng thời thụ thể dopamine D2 và serotonin 5-HT2A, giúp giảm các triệu chứng loạn thần và kích động với ít tác dụng phụ ngoại tháp hơn.
💊 Risperidon
1 - 10 mg/ngày (giai đoạn cấp); 2 mg/ngày (duy trì) · Uống/Tiêm
💊 Olanzapin
5 - 30mg/ngày (giai đoạn cấp); 10 mg/ngày (duy trì) · Uống/Tiêm
💊 Quetiapin
50 - 800mg/ngày (giai đoạn cấp); 100 mg/ngày (duy trì) · Uống
💊 Clozapin
25 - 900mg/ngày · Uống
💊 Aripiprazol
5 - 30mg/ngày · Uống/Tiêm
↔ Các thuốc này thường được ưu tiên do ít tác dụng phụ ngoại tháp hơn so với thuốc điển hình, nhưng có thể gây rối loạn chuyển hóa (tăng cân, đái tháo đường, rối loạn lipid máu).
Thuốc nhóm Benzodiazepin
⚙ Tăng cường hoạt động của GABA (gamma-aminobutyric acid), một chất dẫn truyền thần kinh ức chế, giúp giảm lo âu, kích động và gây ngủ.
💊 Diazepam
5 - 30mg/ngày · Uống/Tiêm
💊 Lorazepam
1 - 4mg/ngày · Uống/Tiêm
💊 Clonazepam
1 - 8mg/ngày · Uống
💊 Bromazepam
3 - 6mg/ngày · Uống
↔ Sử dụng ngắn hạn để kiểm soát kích động, lo âu và mất ngủ cấp tính. Cần thận trọng do nguy cơ phụ thuộc thuốc và tác dụng an thần quá mức.
Các nhóm thuốc hỗ trợ khác
⚙ Cải thiện tuần hoàn não, dinh dưỡng tế bào thần kinh, giảm triệu chứng phụ.
💊 Piracetam
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống/Tiêm
💊 Citicholin
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống/Tiêm
💊 Ginkgo biloba
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Vinpocetin
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống/Tiêm
💊 Cholin alfoscerat
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống/Tiêm
💊 Cinnarizin
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Beta blocker
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Vitamin và yếu tố vi lượng
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Zopiclon
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Eszopiclon
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
↔ Các thuốc này có vai trò hỗ trợ, không phải điều trị chính cho giai đoạn hưng cảm. Liều lượng cần tham khảo y văn hoặc chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
Liệu pháp sốc điện (Electroconvulsive Therapy - ECT)
⚙ Gây co giật toàn thể có kiểm soát bằng dòng điện, làm thay đổi hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh và mạng lưới thần kinh trong não, có hiệu quả nhanh chóng trong các trường hợp hưng cảm nặng, kích động dữ dội hoặc kháng trị.
↔ Có thể sử dụng trong các trường hợp hưng cảm kích động dữ dội hoặc không đáp ứng với thuốc. Đây là một lựa chọn điều trị hiệu quả và an toàn khi được chỉ định đúng.
Các can thiệp tâm lý xã hội
⚙ Hỗ trợ bệnh nhân và gia đình đối phó với bệnh, cải thiện kỹ năng xã hội, nhận thức và hành vi, tăng cường tuân thủ điều trị và dự phòng tái phát.
↔ Bao gồm liệu pháp nhận thức - hành vi (Cognitive Behavioral Therapy - CBT), liệu pháp gia đình, liệu pháp xã hội và giáo dục sức khỏe tâm thần. Đây là các biện pháp hỗ trợ quan trọng trong điều trị toàn diện và phục hồi chức năng.
⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.