Hội chứng đau thắt lưng

🧩 Hội chứngCơ Xương Khớp, Thần kinh✓ Đã pre-checkY văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Kelley and Firestein's Rheumatology)

🕒 Cập nhật: 30/07/2026 · 📚 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Kelley and Firestein's Rheumatology)

📖 Tổng quan bệnh học

Định nghĩa: Hội chứng đau thắt lưng là tập hợp các triệu chứng và dấu hiệu đặc trưng bởi cảm giác đau, khó chịu khu trú ở vùng thắt lưng (giữa bờ sườn dưới và nếp lằn mông). Hội chứng này có thể kèm theo hạn chế vận động hoặc lan xuống chi dưới, định hướng đến các bệnh lý liên quan đến cột sống thắt lưng và các cấu trúc lân cận.

Dịch tễ: Hội chứng đau thắt lưng là một trong những lý do thường gặp khiến bệnh nhân tìm đến khám tại các cơ sở y tế. Đây là một vấn đề sức khỏe phổ biến, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của nhiều người trong cộng đồng.

Cơ chế bệnh sinh: Hội chứng đau thắt lưng phát sinh từ các bệnh lý hoặc rối loạn chức năng ảnh hưởng đến cột sống thắt lưng và các cấu trúc lân cận. Các cơ chế này dẫn đến kích thích các thụ thể đau, gây ra cảm giác khó chịu và các triệu chứng đi kèm.

Phân loại: Hội chứng đau thắt lưng có thể được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau. Một cách phân loại phổ biến là theo thời gian diễn biến, chia thành đau cấp tính, bán cấp và mạn tính. Ngoài ra, hội chứng cũng có thể được phân loại theo cơ chế bệnh sinh hoặc nhóm nguyên nhân gây ra.

🧩 Nhận diện hội chứng — gom triệu chứng & dấu hiệu để định hướng nhóm bệnh

Định nghĩa hội chứng

Hội chứng đau thắt lưng là tập hợp các triệu chứng và dấu hiệu đặc trưng bởi cảm giác đau, khó chịu khu trú ở vùng thắt lưng (giữa bờ sườn dưới và nếp lằn mông), có thể kèm theo hạn chế vận động hoặc lan xuống chi dưới, định hướng đến các bệnh lý liên quan đến cột sống thắt lưng và các cấu trúc lân cận.

🗣️ Triệu chứng cơ năng — bệnh nhân than

Đau vùng thắt lưng: Vị trí (một bên, hai bên, giữa), tính chất (âm ỉ, nhói, bỏng rát, co thắt), cường độ, yếu tố tăng/giảm (tăng khi vận động, giảm khi nghỉ ngơi hoặc ngược lại).
Đau lan xuống mông, đùi, cẳng chân, bàn chân (đau rễ thần kinh/đau thần kinh tọa).
Tê bì, dị cảm (cảm giác kiến bò, kim châm) ở vùng chi dưới theo khoanh da.
Yếu cơ chi dưới: Khó khăn khi đi lại, đứng lên, nhấc chân.
Cứng khớp vùng thắt lưng: Đặc biệt vào buổi sáng hoặc sau khi nghỉ ngơi lâu.
Hạn chế vận động cột sống thắt lưng: Khó cúi, ngửa, nghiêng, xoay người.
Rối loạn đại tiểu tiện (tiểu không tự chủ, bí tiểu, táo bón) hoặc rối loạn chức năng tình dục (dấu hiệu cảnh báo hội chứng chùm đuôi ngựa).

🔎 Dấu hiệu thực thể — bác sĩ khám ra

Nhìn: Tư thế chống đau (vẹo cột sống), biến dạng cột sống (gù, ưỡn, vẹo), teo cơ (mông, đùi, cẳng chân), sưng, đỏ (nếu có viêm nhiễm).
Sờ: Điểm đau chói (cạnh cột sống, mỏm gai, khớp cùng chậu), co cứng cơ cạnh cột sống, nhiệt độ da.
Vận động: Hạn chế tầm vận động cột sống thắt lưng (cúi, ngửa, nghiêng, xoay).
Nghiệm pháp Lasègue: Dương tính khi nâng chân thẳng thụ động gây đau lan xuống chân ở góc < 70 độ.
Nghiệm pháp Lasègue chéo (Fajersztajn): Nâng chân lành gây đau chân bệnh.
Nghiệm pháp Bragard: Lasègue dương tính, hạ chân xuống 10 độ, gấp bàn chân lên gây đau.
Nghiệm pháp chuông bấm (Neri): Cúi người về phía trước, chân bên đau hơi khuỵu lại.
Khám phản xạ: Phản xạ gân gối (L3-L4), gân gót (S1) có thể giảm hoặc mất.
Khám cảm giác: Rối loạn cảm giác nông (xúc giác, nhiệt, đau) theo khoanh da.
Khám sức cơ: Yếu cơ theo nhóm cơ chi phối bởi rễ thần kinh bị tổn thương (ví dụ: cơ tứ đầu đùi, cơ chày trước, cơ dép).
Khám hậu môn trực tràng: Giảm trương lực cơ thắt hậu môn, giảm cảm giác quanh hậu môn (trong hội chứng chùm đuôi ngựa).

🔬 Cận lâm sàng khẳng định

X-quang cột sống thắt lưng thẳng - nghiêng
- Đánh giá cấu trúc xương, thoái hóa, trượt đốt sống, gãy xương.
MRI cột sống thắt lưng
- Tiêu chuẩn vàng để đánh giá đĩa đệm, tủy sống, rễ thần kinh, dây chằng, u, viêm.
CT scan cột sống thắt lưng
- Hữu ích khi chống chỉ định MRI, đánh giá chi tiết cấu trúc xương, hẹp ống sống.
Điện cơ đồ (EMG) và Nghiên cứu dẫn truyền thần kinh (NCS)
- Đánh giá tổn thương rễ thần kinh, thần kinh ngoại biên, cơ.
Xét nghiệm máu
- Công thức máu, CRP, tốc độ lắng máu (ESR) để tìm dấu hiệu viêm, nhiễm trùng; Canxi, Phospho, Alkaline Phosphatase để đánh giá chuyển hóa xương; HLA-B27 trong viêm cột sống dính khớp.
Chụp xạ hình xương
- Tìm u di căn, viêm xương tủy.

🩺 Các bệnh gây ra hội chứng — bấm tên để mở bài

🩺 Thoái hóa cột sống thắt lưng
- Đau âm ỉ, tăng khi vận động, giảm khi nghỉ ngơi. Cứng khớp buổi sáng. X-quang có gai xương, hẹp khe khớp.
🩺 Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng
- Đau cấp tính hoặc mạn tính, thường lan xuống chân (đau thần kinh tọa). Nghiệm pháp Lasègue dương tính. MRI thấy thoát vị đĩa đệm.
🩺 Hẹp ống sống thắt lưng
- Đau cách hồi thần kinh (đau khi đi lại, đứng lâu, giảm khi ngồi, cúi người ra trước). Tê bì, yếu chân. MRI thấy hẹp ống sống.
🩺 Viêm cột sống dính khớp ⏳
- Đau thắt lưng viêm (đau tăng khi nghỉ ngơi, đặc biệt nửa đêm về sáng, giảm khi vận động). Cứng khớp buổi sáng kéo dài > 30 phút. HLA-B27 dương tính. X-quang/MRI khớp cùng chậu có viêm.
🩺 Loãng xương (gãy lún đốt sống)
- Đau cấp tính sau chấn thương nhẹ hoặc tự nhiên ở người cao tuổi. X-quang/MRI thấy gãy lún đốt sống.
🩺 Trượt đốt sống
- Đau thắt lưng mạn tính, có thể lan xuống chân. X-quang nghiêng thấy trượt đốt sống.
🩺 U tủy/U cột sống/U di căn
- Đau liên tục, tăng dần, không giảm khi nghỉ ngơi, kèm sụt cân, sốt (nếu có nhiễm trùng). MRI thấy khối u.
🩺 Nhiễm trùng cột sống (viêm đĩa đệm đốt sống, áp xe ngoài màng cứng)
- Đau dữ dội, sốt, tăng CRP/ESR. MRI thấy hình ảnh viêm, áp xe.
🩺 Hội chứng chùm đuôi ngựa
- Đau thắt lưng dữ dội, tê bì vùng yên ngựa, yếu liệt hai chân, rối loạn cơ vòng (tiểu tiện, đại tiện). Cần cấp cứu ngoại khoa.
🩺 Đau thắt lưng cơ năng/không đặc hiệu
- Không tìm thấy nguyên nhân thực thể rõ ràng trên các thăm dò. Thường liên quan đến tư thế, căng thẳng cơ.

Thấy bài hữu ích? Gửi cho bạn cùng lớp.