Hẹp môn vị

ICD-10 · K31.1Ngoại khoa✓ Đã pre-checkChuyên khoaY văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

🕒 Cập nhật: 09/11/2026 · 📚 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

📖 Tổng quan bệnh học

Định nghĩa: Hẹp môn vị là tình trạng tắc nghẽn đường ra dạ dày (Gastric Outlet Obstruction - GOO) do sự thu hẹp vĩnh viễn hoặc co thắt chức năng của môn vị, ngăn cản sự lưu thông bình thường của thức ăn và dịch từ dạ dày xuống tá tràng.

Dịch tễ: Ở người lớn, hẹp môn vị thường do loét dạ dày tá tràng mạn tính (Peptic Ulcer Disease - PUD), chiếm khoảng 5-10% các trường hợp PUD. Tỷ lệ mắc giảm đáng kể nhờ sự ra đời của thuốc ức chế bơm proton (Proton Pump Inhibitors - PPIs) và điều trị Helicobacter pylori. Các nguyên nhân khác bao gồm ung thư dạ dày, viêm tụy mạn, bệnh Crohn, u xơ tụy, sẹo bỏng do hóa chất. Ở trẻ sơ sinh, hẹp môn vị phì đại bẩm sinh (Hypertrophic Pyloric Stenosis - HPS) là nguyên nhân phổ biến nhất gây tắc nghẽn đường ra dạ dày.

Cơ chế bệnh sinh: Loét dạ dày tá tràng: Viêm và phù nề cấp tính gây co thắt môn vị. Nếu loét mạn tính, quá trình lành sẹo và xơ hóa dẫn đến biến dạng và thu hẹp vĩnh viễn môn vị. Ung thư: Khối u xâm lấn hoặc chèn ép gây tắc nghẽn. Các nguyên nhân khác: Viêm tụy mạn gây chèn ép tá tràng, bệnh Crohn gây viêm và xơ hóa vùng tá tràng/môn vị. Hậu quả: ứ đọng thức ăn và dịch trong dạ dày, giãn dạ dày, tăng tiết acid dịch vị (do kích thích giãn), mất nước, rối loạn điện giải (kiềm chuyển hóa giảm clo máu).

Phân loại: Theo nguyên nhân: Hẹp môn vị do loét (phổ biến nhất), do ung thư, do viêm tụy, do bệnh Crohn, do sẹo bỏng, do hẹp môn vị phì đại bẩm sinh (ở trẻ sơ sinh). Theo mức độ: Hẹp hoàn toàn hoặc không hoàn toàn. Theo tính chất: Cấp tính (do phù nề, co thắt) hoặc mạn tính (do xơ sẹo).

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📚 Theo Y văn

Nôn ói tái diễn, đặc biệt là nôn ra thức ăn cũ đã ăn từ nhiều giờ trước (nôn ra thức ăn ứ đọng).
- Đau thượng vị, đầy bụng sau ăn, sụt cân, chán ăn.
- Bệnh sử loét dạ dày tá tràng trước đó, sử dụng thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs), tiền sử nhiễm Helicobacter pylori (H. pylori).

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📚 Theo Y văn

Tiền sử loét dạ dày tá tràng mạn tính, đặc biệt là loét hành tá tràng.
- Nhiễm H. pylori.
- Sử dụng NSAIDs kéo dài.
- Hút thuốc lá, uống rượu bia.
- Tiền sử phẫu thuật vùng thượng vị.
- Các bệnh lý khác: Ung thư dạ dày, viêm tụy mạn, bệnh Crohn.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📚 Theo Y văn

Cơ năng: Nôn ói (triệu chứng nổi bật nhất, nôn ra thức ăn cũ, không tiêu, không có mật, thường xảy ra vài giờ sau ăn, lượng lớn), đau thượng vị (thường giảm sau khi nôn), đầy bụng, chướng bụng, khó tiêu sau ăn, sụt cân, suy dinh dưỡng, mệt mỏi, chán ăn.
- Thực thể: Dấu hiệu mất nước, suy kiệt. Bụng chướng vùng thượng vị. Sờ thấy sóng nhu động dạ dày nổi lên dưới da (dấu hiệu Kussmaul). Lắc óc ách vùng thượng vị (succussion splash) sau 3-4 giờ nhịn ăn (hoặc sau 1 giờ nếu dạ dày rỗng). Có thể sờ thấy khối u nếu nguyên nhân là ung thư.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📚 Theo Y văn

Hội chứng tắc nghẽn đường ra dạ dày (Gastric Outlet Obstruction - GOO): Nôn ói ra thức ăn cũ, đầy bụng, đau thượng vị giảm sau nôn, sụt cân, lắc óc ách dương tính.
- Hội chứng mất nước và rối loạn điện giải: Da khô, niêm mạc khô, mắt trũng, tiểu ít, yếu cơ, chuột rút (do hạ kali máu).
- Hội chứng suy dinh dưỡng: Sụt cân, teo cơ, thiếu máu.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

🔀 Chẩn đoán phân biệt (bấm tên bệnh để mở bài)

Tắc ruột non cao — Nôn ra dịch mật, đau quặn bụng từng cơn, bụng chướng toàn bộ, không có tiền sử loét.

Liệt dạ dày (Gastroparesis) — Nôn ói thức ăn cũ, đầy bụng, nhưng không có tắc nghẽn cơ học. Thường gặp ở bệnh nhân đái tháo đường, sau phẫu thuật thần kinh phế vị. Chẩn đoán bằng đo thời gian làm rỗng dạ dày.

Rối loạn chức năng môn vị — Co thắt môn vị không do tắc nghẽn cơ học rõ ràng.

Viêm tụy cấp/mạn — Đau bụng dữ dội, nôn ói, nhưng có các dấu hiệu đặc trưng của viêm tụy (tăng amylase/lipase, hình ảnh chụp cắt lớp vi tính (CT)).

Ung thư dạ dày/tá tràng — Có thể gây tắc nghẽn, cần phân biệt bằng nội soi và sinh thiết.

📚 Theo Y văn

Cần phân biệt với các tình trạng gây nôn ói và đầy bụng khác.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu

🥇 Khẳng định chẩn đoán, Đặc hiệu cao, Xác định nguyên nhân

Nội soi dạ dày tá tràng (Esophagogastroduodenoscopy - EGD)

Hình ảnh hẹp môn vị không thể vượt qua bằng ống nội soi tiêu chuẩn (đường kính 9-10mm) hoặc khó khăn khi vượt qua. — Trực tiếp quan sát tổn thương, đánh giá mức độ hẹp, xác định nguyên nhân (loét, khối u, sẹo), sinh thiết nếu cần.

🥇 Khẳng định chẩn đoán, Hỗ trợ gợi ý

Chụp X-quang dạ dày có cản quang (Upper Gastrointestinal Series - UGI)

Hình ảnh dạ dày giãn lớn, ứ đọng dịch và thức ăn, môn vị hẹp dài, hình ảnh 'dây' hoặc 'ống chỉ' (string sign) ở môn vị, thuốc cản quang lưu lại trong dạ dày > 6 giờ. — Đánh giá mức độ tắc nghẽn, hình thái môn vị, loại trừ các nguyên nhân khác.

🥇 Hỗ trợ gợi ý (người lớn), Khẳng định chẩn đoán (trẻ sơ sinh)

Siêu âm bụng

Ở người lớn, có thể thấy dạ dày giãn lớn, dịch ứ đọng. Ở trẻ sơ sinh, độ dày cơ môn vị > 4mm, chiều dài kênh môn vị > 17mm, đường kính môn vị < 10mm. — Đánh giá tình trạng giãn dạ dày, loại trừ các khối u lớn. Đặc biệt hữu ích trong chẩn đoán hẹp môn vị phì đại bẩm sinh ở trẻ em.

📊 Hỗ trợ gợi ý

Hemoglobin (Hb)

< 120 g/L (nữ), < 130 g/L (nam) — Thiếu máu do mất máu mạn tính (loét) hoặc suy dinh dưỡng.

Hematocrit (Hct)

< 36% (nữ), < 39% (nam) — Thiếu máu do mất máu mạn tính (loét) hoặc suy dinh dưỡng.

Xét nghiệm dịch dạ dày

Lượng dịch tồn lưu > 200ml sau 4 giờ nhịn ăn — Đánh giá mức độ tắc nghẽn.

📊 Hỗ trợ gợi ý, đánh giá mức độ rối loạn điện giải

Kali máu (K+)

< 3.5 mmol/L — Hạ kali máu do nôn ói kéo dài.

Clo máu (Cl-)

< 98 mmol/L — Hạ clo máu do nôn ói dịch vị giàu HCl.

Natri máu (Na+)

< 135 mmol/L — Hạ natri máu do mất nước, pha loãng.

pH máu động mạch

> 7.45 — Kiềm chuyển hóa do mất acid dịch vị.

Bicarbonate (HCO3-) máu động mạch

> 26 mmol/L — Tăng bicarbonate bù trừ cho kiềm chuyển hóa.

📊 Hỗ trợ gợi ý, đánh giá mức độ mất nước

Creatinine máu

> 1.2 mg/dL (nam), > 1.0 mg/dL (nữ) — Tăng creatinine do mất nước, suy thận cấp trước thận.

Urea máu

> 20 mg/dL — Tăng urea do mất nước, suy thận cấp trước thận.

• Xác định nguyên nhân

Test hơi thở C13-Urea hoặc test phân tìm kháng nguyên H. pylori

Dương tính — Xác định nhiễm H. pylori, nguyên nhân phổ biến của loét dạ dày tá tràng.

📚 Theo Y văn

Các xét nghiệm giúp đánh giá tình trạng mất nước, rối loạn điện giải, mức độ tắc nghẽn và xác định nguyên nhân.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📚 Theo Y văn

Dựa vào lâm sàng (nôn ói thức ăn cũ, lắc óc ách dương tính, sụt cân) và cận lâm sàng (nội soi dạ dày tá tràng thấy hẹp môn vị không vượt qua được hoặc khó khăn, X-quang dạ dày cản quang thấy dạ dày giãn, ứ đọng, môn vị hẹp).
- Nội soi là tiêu chuẩn vàng để xác định vị trí, mức độ hẹp và sinh thiết để xác định nguyên nhân (loét, ung thư).

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📚 Theo Y văn

Mức độ tắc nghẽn: Hoàn toàn hoặc không hoàn toàn.
- Mức độ giãn dạ dày: Nhẹ, vừa, nặng.
- Mức độ suy dinh dưỡng và rối loạn điện giải: Nhẹ, vừa, nặng.
- Giai đoạn bệnh nguyên nhân: Ví dụ, giai đoạn ung thư dạ dày nếu là nguyên nhân.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📚 Theo Y văn

Loét dạ dày tá tràng mạn tính: Phổ biến nhất, thường có tiền sử loét, nhiễm H. pylori, sử dụng NSAIDs. Nội soi thấy sẹo loét, biến dạng môn vị.
- Ung thư dạ dày/tá tràng: Nội soi thấy khối u, sinh thiết dương tính.
- Viêm tụy mạn: Tiền sử viêm tụy, hình ảnh CT/MRI tụy.
- Bệnh Crohn: Các biểu hiện khác của bệnh Crohn, nội soi thấy tổn thương đặc trưng.
- Hẹp môn vị phì đại bẩm sinh: Ở trẻ sơ sinh, siêu âm có giá trị chẩn đoán cao.
- Sẹo bỏng do hóa chất: Tiền sử uống hóa chất.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)

💊 Liều tham khảo

Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.

📚 Bối cảnh: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

Hồi sức và ổn định tình trạng bệnh nhân: Bù dịch và điện giải

⚙ Khắc phục tình trạng mất nước, hạ kali, hạ clo, kiềm chuyển hóa do nôn ói.

💊 Dung dịch Natri Clorid 0.9%

Theo tình trạng mất nước và điện giải, thường 1-2 lít ban đầu, sau đó điều chỉnh. · Tiêm truyền tĩnh mạch

💊 Dung dịch Kali Clorid (KCl)

Bổ sung theo mức độ hạ kali máu, thường 20-40 mEq/L dịch truyền. · Tiêm truyền tĩnh mạch (pha loãng)

↔ Theo dõi sát điện giải đồ, chức năng thận, cân bằng dịch.

Giảm áp dạ dày

⚙ Hút dịch và thức ăn ứ đọng, làm rỗng dạ dày, giảm áp lực, giảm nôn ói, chuẩn bị cho nội soi hoặc phẫu thuật.

↔ Đặt ống thông dạ dày (Sonde dạ dày). Rửa dạ dày bằng nước muối sinh lý cho đến khi dịch trong. Duy trì hút liên tục hoặc ngắt quãng.

Điều trị nguyên nhân (nội khoa): Thuốc ức chế bơm proton (Proton Pump Inhibitors - PPIs)

⚙ Giảm tiết acid dịch vị, hỗ trợ lành loét, giảm viêm.

💊 Omeprazole

40 mg/ngày · Tiêm tĩnh mạch hoặc uống

💊 Pantoprazole

40 mg/ngày · Tiêm tĩnh mạch hoặc uống

↔ Sử dụng liều cao hơn trong giai đoạn cấp.

Điều trị nguyên nhân (nội khoa): Kháng sinh diệt Helicobacter pylori

⚙ Tiêu diệt vi khuẩn H. pylori, nguyên nhân chính gây loét.

💊 Phác đồ bộ ba (PPI + Amoxicillin + Clarithromycin) hoặc bộ bốn (PPI + Bismuth + Metronidazole + Tetracycline)

Theo phác đồ chuẩn (cần đối chiếu) · Uống

↔ Chỉ định khi có bằng chứng nhiễm H. pylori.

Can thiệp nội soi: Nong môn vị bằng bóng qua nội soi (Endoscopic Balloon Dilation)

⚙ Mở rộng lòng môn vị bị hẹp bằng cách bơm căng bóng.

↔ Thường thực hiện nhiều lần. Hiệu quả tốt với hẹp lành tính, không do ung thư. Có thể đặt stent nếu nong thất bại hoặc hẹp tái phát.

Điều trị phẫu thuật: Phẫu thuật tạo hình môn vị (Pyloroplasty)

⚙ Mở rộng môn vị bằng cách cắt dọc và khâu ngang (ví dụ: Heineke-Mikulicz pyloroplasty). Thường kết hợp với cắt dây thần kinh phế vị (Vagotomy) để giảm tiết acid.

↔ Chỉ định khi nong nội soi thất bại, hẹp tái phát, hoặc khi có biến chứng khác của loét (thủng, chảy máu).

Điều trị phẫu thuật: Cắt dạ dày và nối vị tràng (Gastrectomy with Gastrojejunostomy)

⚙ Cắt bỏ phần dạ dày bị tổn thương (ví dụ: cắt bán phần dạ dày) và nối phần còn lại với hỗng tràng để tạo đường thoát mới cho thức ăn.

↔ Chỉ định khi hẹp môn vị do ung thư, loét lớn không thể điều trị bảo tồn, hoặc khi có biến chứng nặng. Các loại nối: Billroth I, Billroth II, Roux-en-Y.

Điều trị phẫu thuật: Nối vị tràng (Gastrojejunostomy)

⚙ Tạo một đường nối giữa dạ dày và hỗng tràng để bypass môn vị bị hẹp.

↔ Thường được chỉ định trong trường hợp hẹp môn vị do ung thư không thể cắt bỏ, hoặc ở bệnh nhân có nguy cơ phẫu thuật cao.

⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.

📚 Theo Y văn

Nguyên tắc chung: Hồi sức, ổn định tình trạng bệnh nhân (bù dịch, điện giải, dinh dưỡng). Giảm áp dạ dày. Điều trị nguyên nhân. Điều trị phẫu thuật hoặc can thiệp nội soi nếu điều trị nội khoa thất bại hoặc nguyên nhân là ung thư.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 11. Chống chỉ định, điều chỉnh theo bệnh kèm

📚 Theo Y văn

Không có chống chỉ định tuyệt đối cho điều trị hẹp môn vị, nhưng phương pháp điều trị sẽ được cá thể hóa.
- Điều chỉnh theo bệnh kèm: Bệnh tim mạch, hô hấp nặng cần ổn định trước phẫu thuật. Suy thận, suy gan cần điều chỉnh liều thuốc, theo dõi sát điện giải. Đái tháo đường cần kiểm soát đường huyết chặt chẽ. Rối loạn đông máu cần điều chỉnh trước phẫu thuật hoặc can thiệp nội soi. Suy dinh dưỡng nặng cần nuôi dưỡng hỗ trợ trước phẫu thuật.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 12. Theo dõi đáp ứng

📚 Theo Y văn

Lâm sàng: Giảm nôn ói, giảm đầy bụng, tăng cân, cải thiện tình trạng dinh dưỡng.
- Cận lâm sàng: Điện giải đồ, khí máu trở về bình thường. Nội soi kiểm tra đánh giá hiệu quả nong, tình trạng lành loét. X-quang dạ dày cản quang đánh giá lưu thông qua môn vị. Lượng dịch tồn lưu dạ dày giảm đáng kể hoặc về bình thường (< 200ml sau 4 giờ nhịn ăn).
- Sau phẫu thuật: Theo dõi biến chứng, khả năng ăn uống, tình trạng dinh dưỡng.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 13. Biến chứng

📚 Theo Y văn

Do bệnh: Suy dinh dưỡng, sụt cân nghiêm trọng. Mất nước, rối loạn điện giải nặng (kiềm chuyển hóa giảm clo máu, Hạ kali máu). Viêm thực quản do trào ngược, viêm phổi hít do nôn ói. Loét dạ dày tá tràng tái phát hoặc biến chứng khác (chảy máu, thủng).
- Do điều trị: Nong nội soi có thể gây thủng dạ dày/tá tràng, chảy máu, Viêm tụy cấp (hiếm). Phẫu thuật có thể gây chảy máu, nhiễm trùng vết mổ, rò miệng nối, tắc ruột sau mổ, hội chứng dumping, tiêu chảy sau cắt dây thần kinh phế vị, tái phát hẹp.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 14. Chuyển tuyến, cờ đỏ

📚 Theo Y văn

Chuyển tuyến: Bệnh nhân hẹp môn vị cần được điều trị tại cơ sở y tế có chuyên khoa ngoại tiêu hóa và khả năng thực hiện nội soi can thiệp hoặc phẫu thuật. Trường hợp phức tạp, hẹp tái phát, hoặc nguyên nhân là ung thư cần chuyển đến trung tâm chuyên sâu hơn.
- Cờ đỏ (Red flags): Nôn ói liên tục, không kiểm soát được. Dấu hiệu mất nước và rối loạn điện giải nặng (hạ huyết áp, thiểu niệu, lơ mơ). Sụt cân nhanh, suy kiệt nặng. Nghi ngờ nguyên nhân ác tính (ung thư). Biến chứng cấp tính của loét (chảy máu tiêu hóa, thủng). Thất bại điều trị nội khoa hoặc nong nội soi.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

⭐ Bài này với bạn thế nào?

Hữu ích

Dễ sử dụng

Trình bày học thuật

Thấy bài hữu ích? Gửi cho bạn cùng lớp.