Tài liệu trên website https://hoclamsang.vn dùng để tra cứu, phục vụ hoạt động giảng dạy và học tập, không phải là tài liệu hướng dẫn việc tự điều trị. Các hoạt động tư vấn y khoa hoặc điều trị phải có bác sĩ chuyên khoa hướng dẫn.
← Trang chủ

Rối loạn cảm xúc lưỡng cực

ICD-10 · F31Tâm thần✓ Đã pre-check2058/QĐ-BYT (14/5/2020) — Một số rối loạn tâm thần thường gặp
🕒 Cập nhật: 09/11/2026 · 📚 Nguồn: 2058/QĐ-BYT (14/5/2020) — Một số rối loạn tâm thần thường gặp
📖 Tổng quan bệnh học
Định nghĩa: Rối loạn cảm xúc lưỡng cực là một rối loạn tâm thần được nhận diện theo mã ICD-10 F31. Mặc dù nội dung chi tiết về định nghĩa không được cung cấp trong tài liệu, đây là một tình trạng bệnh lý được Bộ Y tế phân loại và hướng dẫn.
Dịch tễ: Thông tin chi tiết về dịch tễ học của Rối loạn cảm xúc lưỡng cực, bao gồm tỷ lệ mắc hay các số liệu cụ thể, không được trình bày trong nội dung tài liệu này. Tuy nhiên, đây là một trong 'Một số rối loạn tâm thần thường gặp' theo tên phác đồ của Bộ Y tế.
Cơ chế bệnh sinh: Cơ chế bệnh sinh của Rối loạn cảm xúc lưỡng cực được cho là phức tạp, liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau. Các yếu tố sinh học đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của bệnh. Bên cạnh đó, các yếu tố môi trường cũng được xem xét là có ảnh hưởng đáng kể. Các nghiên cứu hình ảnh học thần kinh cũng cung cấp những hiểu biết sâu sắc về cơ sở thần kinh của rối loạn này.
Phân loại: Rối loạn cảm xúc lưỡng cực được phân loại chi tiết theo ICD-10, dựa trên giai đoạn hiện tại của bệnh. Các giai đoạn bao gồm hưng cảm nhẹ, hưng cảm không hoặc có triệu chứng loạn thần, trầm cảm nhẹ hoặc vừa, và trầm cảm nặng không hoặc có triệu chứng loạn thần. Ngoài ra, còn có giai đoạn hỗn hợp và giai đoạn thuyên giảm, mỗi loại được gán một mã ICD-10 cụ thể từ F31.0 đến F31.7.

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📚 Theo Y văn
  • Lý do đến khám
    • Bệnh nhân thường đến khám vì các triệu chứng của giai đoạn trầm cảm (buồn bã, mất hứng thú, mệt mỏi, ý nghĩ tự sát) hoặc giai đoạn hưng cảm/hưng cảm nhẹ (tăng năng lượng, nói nhiều, khó ngủ, dễ cáu gắt, hành vi bốc đồng).
    • Có thể đến khám vì các vấn đề xã hội, pháp lý do hành vi trong giai đoạn hưng cảm.
    • Người nhà đưa đến khám vì nhận thấy sự thay đổi bất thường trong khí sắc và hành vi của bệnh nhân.
  • Bệnh sử/Diễn tiến
    • Thời gian khởi phát các triệu chứng hiện tại (trầm cảm, hưng cảm, hưng cảm nhẹ hoặc hỗn hợp).
    • Mức độ nặng của các triệu chứng, ảnh hưởng đến chức năng sinh hoạt, công việc, xã hội.
    • Sự xuất hiện của các triệu chứng loạn thần (ảo giác, hoang tưởng).
    • Tiền sử các giai đoạn rối loạn khí sắc trước đây (hưng cảm, hưng cảm nhẹ, trầm cảm), số lượng, tần suất, thời gian kéo dài, mức độ nặng, các yếu tố khởi phát, đáp ứng với điều trị trước đó.
    • Tiền sử nhập viện tâm thần.
    • Tiền sử tự sát hoặc ý nghĩ tự sát, hành vi tự hại.
    • Sử dụng chất gây nghiện (rượu, ma túy) và các thuốc khác.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Kaplan & Sadock's Synopsis of Psychiatry, DSM-5-TR)
💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📋 Theo Bộ Y tế
  • Các yếu tố sinh học
    • Bằng chứng về dịch tễ học và di truyền cho thấy rối loạn lưỡng cực có sự tham gia tích cực của các yếu tố di truyền.
    • Tỷ lệ bệnh tương đối không thay đổi theo sự khác nhau của từng cá nhân và nghịch cảnh xã hội.
    • Bất thường trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận.
    • Các bất thường tuyến giáp.
    • Mất cân bằng giữa chất dẫn truyền thần kinh/thụ thể (đặc biệt liên quan đến hoạt động của hệ dopamine).
  • Các yếu tố môi trường
    • Các cặp sinh đôi cùng trứng lại thường không giống nhau trong việc phát sinh bệnh, cho thấy vai trò của môi trường.
    • Biến cố gần đây trong đời sống có tác động tiêu cực và/hoặc nhiều căng thẳng sẽ dự báo khả năng khởi phát và tái phát các giai đoạn rối loạn khí sắc.
    • Các biến cố tiêu cực trong đời sống đi trước giai đoạn hưng cảm/hưng cảm nhẹ cũng như các giai đoạn trầm cảm.
  • Các hiểu biết từ các nghiên cứu hình ảnh học thần kinh
    • Tăng hoạt động trục hạ đồi - tuyến yên – tuyến thượng thận ở những thời kỳ trầm cảm.
    • Rối loạn chức năng tuyến giáp ở những bệnh nhân lưỡng cực có các kháng thể kháng giáp.
    • Thiếu hụt về mặt độ tế bào thần kinh và tế bào đệm, mức độ hoạt động của tế bào đệm, cấu trúc và tính toàn vẹn của các tế bào thần kinh, và chất hóa sinh riêng cho vỏ não thùy trán cũng như mối liên hệ chức năng của vùng này với các vùng vỏ não khác.
    • Tăng hoạt động so với mức ban đầu của vùng thể vân bụng và hạnh nhân.
    • Mất cân đối và mất điều hòa của vùng đồi thị.
    • Tăng hoạt động tương đối của tiểu não ở những bệnh nhân rối loạn lưỡng cực.
💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📚 Theo Y văn
  • Giai đoạn hưng cảm (Mania)
    • Khí sắc tăng cao, hưng phấn, dễ cáu kỉnh hoặc kích thích.
    • Tăng hoạt động có mục đích hoặc kích động tâm thần vận động.
    • Nói nhiều, nói nhanh, khó ngắt lời.
    • Ý tưởng bay bổng, suy nghĩ nhanh, nhảy ý.
    • Giảm nhu cầu ngủ (cảm thấy khỏe khoắn chỉ với vài giờ ngủ).
    • Tăng lòng tự trọng, ý tưởng tự cao, hoang tưởng tự đại.
    • Dễ bị phân tâm.
    • Tham gia quá mức vào các hoạt động có khả năng gây hậu quả đau khổ (mua sắm bốc đồng, quan hệ tình dục không an toàn, đầu tư liều lĩnh).
  • Giai đoạn hưng cảm nhẹ (Hypomania)
    • Tương tự hưng cảm nhưng mức độ nhẹ hơn, không gây suy giảm chức năng đáng kể hoặc cần nhập viện.
    • Không có triệu chứng loạn thần.
  • Giai đoạn trầm cảm
    • Khí sắc trầm buồn, chán nản, trống rỗng hoặc dễ cáu kỉnh.
    • Mất hứng thú hoặc niềm vui trong hầu hết các hoạt động (anhedonia).
    • Thay đổi đáng kể về cân nặng hoặc khẩu vị (tăng/giảm cân, ăn nhiều/ăn ít).
    • Rối loạn giấc ngủ (mất ngủ hoặc ngủ nhiều).
    • Kích động hoặc chậm chạp tâm thần vận động.
    • Mệt mỏi hoặc mất năng lượng.
    • Cảm giác vô dụng hoặc tội lỗi quá mức/không phù hợp.
    • Giảm khả năng suy nghĩ, tập trung hoặc ra quyết định.
    • Ý nghĩ về cái chết tái diễn, ý nghĩ tự sát, có hoặc không có kế hoạch cụ thể, hoặc hành vi tự sát.
  • Giai đoạn hỗn hợp
    • Đồng thời có các triệu chứng của cả hưng cảm và trầm cảm trong cùng một giai đoạn, hoặc thay đổi nhanh chóng giữa các trạng thái này trong ngày.
  • Triệu chứng loạn thần
    • Hoang tưởng (ví dụ: hoang tưởng tự đại trong hưng cảm, hoang tưởng tội lỗi/nghèo đói trong trầm cảm).
    • Ảo giác (thường là ảo thanh).
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: DSM-5-TR, Kaplan & Sadock's Synopsis of Psychiatry)
💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📚 Theo Y văn
  • Hội chứng hưng cảm (Manic Syndrome)
    • Khí sắc tăng cao, hưng phấn, dễ cáu kỉnh hoặc kích thích; tăng hoạt động có mục đích hoặc kích động tâm thần vận động; nói nhiều, nói nhanh, khó ngắt lời; ý tưởng bay bổng, suy nghĩ nhanh, nhảy ý; giảm nhu cầu ngủ; tăng lòng tự trọng, ý tưởng tự cao, hoang tưởng tự đại; dễ bị phân tâm; tham gia quá mức vào các hoạt động có khả năng gây hậu quả đau khổ.
  • Hội chứng trầm cảm (Depressive Syndrome)
    • Khí sắc trầm buồn, chán nản, trống rỗng hoặc dễ cáu kỉnh; mất hứng thú hoặc niềm vui trong hầu hết các hoạt động; thay đổi đáng kể về cân nặng hoặc khẩu vị; rối loạn giấc ngủ; kích động hoặc chậm chạp tâm thần vận động; mệt mỏi hoặc mất năng lượng; cảm giác vô dụng hoặc tội lỗi quá mức/không phù hợp; giảm khả năng suy nghĩ, tập trung hoặc ra quyết định; ý nghĩ về cái chết tái diễn, ý nghĩ tự sát, có hoặc không có kế hoạch cụ thể, hoặc hành vi tự sát.
  • Hội chứng loạn thần (Psychotic Syndrome)
    • Hoang tưởng (niềm tin sai lầm, không thể thay đổi dù có bằng chứng ngược lại); ảo giác (cảm nhận sai lầm không có kích thích bên ngoài, thường là ảo thanh).
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Kaplan & Sadock's Synopsis of Psychiatry, DSM-5-TR)
💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

📋 Theo Bộ Y tế
  • Các bệnh cần phân biệt
    • Rối loạn trầm cảm điển hình hoặc loạn khí sắc
    • Rối loạn khí sắc do bệnh cơ thể
    • Rối loạn khí sắc gây ra do chất
    • Rối loạn khí sắc chu kỳ
    • Các rối loạn loạn thần (rối loạn phân liệt cảm xúc, tâm thần phân liệt, rối loạn hoang tưởng)
    • Rối loạn nhân cách ranh giới
    • Rối loạn nhân cách ái kỉ
    • Rối loạn nhân cách chống đối xã hội
🔀 Chẩn đoán phân biệt (bấm tên bệnh để mở bài)
Rối loạn trầm cảm điển hình (Major Depressive Disorder - MDD) — MDD chỉ có các giai đoạn trầm cảm, không có tiền sử hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ. Rối loạn lưỡng cực có ít nhất một giai đoạn hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ. Cần khai thác kỹ tiền sử các giai đoạn tăng khí sắc.
Rối loạn khí sắc do bệnh cơ thể (Mood Disorder Due to Another Medical Condition) — Các triệu chứng khí sắc (hưng cảm hoặc trầm cảm) xuất hiện trực tiếp do hậu quả sinh lý của một bệnh lý cơ thể (ví dụ: cường giáp gây triệu chứng giống hưng cảm, suy giáp gây triệu chứng giống trầm cảm, u não, đột quỵ). Cần loại trừ bằng khám lâm sàng, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh.
Rối loạn khí sắc gây ra do chất (Substance/Medication-Induced Mood Disorder) — Các triệu chứng khí sắc xuất hiện trong hoặc ngay sau khi sử dụng/lạm dụng chất (ví dụ: cocaine, amphetamine gây hưng cảm; rượu, opioid gây trầm cảm) hoặc do tác dụng phụ của thuốc (ví dụ: corticosteroid, levodopa). Cần khai thác tiền sử sử dụng chất và xét nghiệm sàng lọc ma túy.
Rối loạn phân liệt cảm xúc (Schizoaffective Disorder) — Trong rối loạn phân liệt cảm xúc, các triệu chứng loạn thần (hoang tưởng, ảo giác) xuất hiện kéo dài ít nhất 2 tuần mà không có các triệu chứng khí sắc nổi bật. Trong rối loạn lưỡng cực có triệu chứng loạn thần, các triệu chứng loạn thần chỉ xuất hiện trong các giai đoạn khí sắc (hưng cảm hoặc trầm cảm nặng).
Rối loạn nhân cách ranh giới (Borderline Personality Disorder - BPD) — BPD có sự thay đổi khí sắc nhanh chóng, thất thường, nhưng thường kéo dài vài giờ đến vài ngày (không phải vài ngày đến vài tuần như rối loạn lưỡng cực) và liên quan chặt chẽ đến các yếu tố gây căng thẳng bên ngoài. BPD cũng có các đặc điểm khác như sợ bị bỏ rơi, hành vi tự hại, cảm giác trống rỗng mãn tính, rối loạn hình ảnh bản thân.
💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

📋 Theo Bộ Y tế
  • Các xét nghiệm thường quy
    • Xét nghiệm máu: huyết học, sinh hóa
    • Xét nghiệm hocmon tuyến giáp
    • Xét nghiệm nước tiểu: tìm ma túy
    • Xét nghiệm vi sinh: viêm gan B, C; HIV….
  • Chẩn đoán hình ảnh, thăm dò chức năng
    • XQ tim phổi, siêu âm ổ bụng, siêu âm doppler xuyên sọ, siêu âm tuyến giáp
    • Điện não đồ, điện tim đồ, lưu huyết não, đo đa ký giấc ngủ, CT scanner sọ não, MRI sọ não…..
  • Các trắc nghiệm tâm lý
    • Thang đánh giá trầm cảm Beck, Hamiltion, trầm cảm người già (GDS), trầm cảm ở trẻ em, thang đánh giá trầm cảm ở cộng đồng (PHQ-9)…
    • Thang đánh giá hưng cảm Young
    • Thang đánh giá nhân cách (MMPI), bảng kiểm kê nhân cách hướng nội hướng ngoại (EPI)
    • Thang đánh giá rối loạn giấc ngủ (PSQI)
    • Thang đánh giá lo âu Zung, Hamilton
    • Thang đánh giá lo âu – trầm cảm – stress (DASS)
  • Các xét nghiệm theo dõi điều trị
    • Đánh giá tình trạng rối loạn chuyển hóa do thuốc: glucose máu, mỡ máu (cholesterol toàn phần, triglycerid, LDL-cholesterol, HDL-cholesterol) 3 tháng/lần
    • Theo dõi tác dụng hạ bạch cầu: công thức máu 1 tháng/lần
    • Theo dõi chức năng gan, thận, điện tim đồ 3 tháng/lần.
    • Xét nghiệm gen HLA-B*1502 để tìm người có nguy cơ cao dị ứng thuốc trước khi dùng các thuốc chống động kinh (đặc biệt Carbamazepin).
🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu
📊 Tầm soát/Hỗ trợ/Theo dõi
Sinh hóa máu (Glucose, Creatinine, AST, ALT, Bilirubin, Điện giải)
Glucose máu lúc đói: 3.9-5.6 mmol/L; Creatinine: 44-97 µmol/L; AST: <35 U/L; ALT: <35 U/L (theo Y văn) — Đánh giá chức năng gan, thận, đường huyết, điện giải đồ để loại trừ nguyên nhân cơ thể gây rối loạn khí sắc và theo dõi tác dụng phụ của thuốc (ví dụ: Lithium gây suy thận, Valproate gây rối loạn chức năng gan, thuốc chống loạn thần gây rối loạn chuyển hóa).
📊 Hỗ trợ/Tầm soát
Hormone tuyến giáp (TSH, fT3, fT4)
TSH: 0.4-4.0 mIU/L; fT4: 10-25 pmol/L (theo Y văn) — Loại trừ cường giáp (có thể gây triệu chứng giống hưng cảm) hoặc suy giáp (có thể gây triệu chứng giống trầm cảm). Lithium có thể gây suy giáp.
Sàng lọc ma túy trong nước tiểu
Âm tính (theo Y văn) — Loại trừ rối loạn khí sắc do chất gây nghiện (ví dụ: amphetamine, cocaine gây hưng cảm; opioid, benzodiazepine gây trầm cảm).
📊 Loại trừ/Hỗ trợ
CT scanner sọ não/MRI sọ não
Không có tổn thương cấu trúc não (theo Y văn) — Loại trừ các nguyên nhân thực thể gây rối loạn khí sắc (ví dụ: u não, đột quỵ, chấn thương sọ não, viêm não). Thường chỉ định khi có các dấu hiệu thần kinh khu trú hoặc khởi phát muộn.
📊 Hỗ trợ/Đánh giá mức độ
Thang đánh giá trầm cảm Beck (BDI-II)
0-13: tối thiểu; 14-19: nhẹ; 20-28: vừa; 29-63: nặng (theo Y văn) — Đánh giá mức độ nặng của các triệu chứng trầm cảm và theo dõi đáp ứng điều trị.
Thang đánh giá hưng cảm Young (YMRS)
0-12: không hưng cảm; 13-20: hưng cảm nhẹ; 21-25: hưng cảm vừa; >25: hưng cảm nặng (theo Y văn) — Đánh giá mức độ nặng của các triệu chứng hưng cảm và theo dõi đáp ứng điều trị.
🔍 Tầm soát
Công thức máu (CBC)
Giá trị bình thường: Bạch cầu 4-10 G/L, Hồng cầu 4-5.5 T/L, Tiểu cầu 150-450 G/L (theo Y văn) — Phát hiện thiếu máu, nhiễm trùng, hoặc các rối loạn huyết học khác có thể ảnh hưởng đến tâm trạng hoặc là tác dụng phụ của thuốc. Theo dõi tác dụng hạ bạch cầu của một số thuốc (ví dụ: Carbamazepine, Clozapine).
Xét nghiệm vi sinh (Viêm gan B, C; HIV)
Âm tính (theo Y văn) — Đánh giá tình trạng sức khỏe tổng thể, đặc biệt quan trọng trước khi bắt đầu một số liệu pháp điều trị có thể ảnh hưởng đến miễn dịch hoặc chức năng gan.
🔍 Tầm soát/Theo dõi
Điện tâm đồ (ECG)
Nhịp xoang đều, tần số 60-100 bpm, PR 0.12-0.20s, QRS <0.12s (theo Y văn) — Đánh giá chức năng tim mạch, đặc biệt trước khi sử dụng các thuốc có thể ảnh hưởng đến tim (ví dụ: thuốc chống trầm cảm ba vòng, một số thuốc chống loạn thần kéo dài QT). Theo dõi định kỳ 3 tháng/lần.
🔍 Tầm soát/Nguy cơ
Xét nghiệm gen HLA-B*1502
Dương tính/Âm tính (theo Y văn) — Tìm người có nguy cơ cao dị ứng thuốc (hội chứng Stevens-Johnson, hoại tử biểu bì nhiễm độc) trước khi dùng các thuốc chống động kinh (đặc biệt Carbamazepine) ở bệnh nhân gốc Á.
• Theo dõi
Glucose máu, mỡ máu (Cholesterol toàn phần, Triglycerid, LDL-cholesterol, HDL-cholesterol)
Glucose máu lúc đói: 3.9-5.6 mmol/L; Cholesterol toàn phần: <5.2 mmol/L; Triglycerid: <1.7 mmol/L; LDL-C: <2.6 mmol/L; HDL-C: >1.0 mmol/L (theo Y văn) — Đánh giá tình trạng rối loạn chuyển hóa do thuốc chống loạn thần không điển hình. Theo dõi định kỳ 3 tháng/lần.
💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📋 Theo Bộ Y tế
  • Định nghĩa Rối loạn lưỡng cực
    • Rối loạn lưỡng cực là một rối loạn khí sắc mạn tính, đặc trưng bởi các giai đoạn hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ xen kẽ hay đi kèm với các giai đoạn trầm cảm.
    • Còn được gọi là rối loạn hưng trầm cảm, rối loạn cảm xúc lưỡng cực, rối loạn phổ lưỡng cực.
  • Theo ICD-10
    • Rối loạn lưỡng cực đặc trưng bởi ít nhất từ hai giai đoạn bệnh với khí sắc và mức độ hoạt động của bệnh nhân bị rối loạn rõ rệt.
    • Rối loạn này bao gồm từng lúc có sự tăng khí sắc, sinh lực và hoạt động (hưng cảm nhẹ hoặc hưng cảm) và những lúc khác có sự giảm khí sắc, sinh lực và hoạt động (trầm cảm).
    • Các giai đoạn bệnh lặp lại chỉ có hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ cũng được phân loại là rối loạn lưỡng cực.
  • Rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện tại giai đoạn hưng cảm nhẹ (F31.0)
    • Giai đoạn hiện tại phải là hưng cảm nhẹ (F30.0).
    • Trong quá khứ phải có một giai đoạn rối loạn cảm xúc hưng cảm nhẹ, hưng cảm, trầm cảm.
  • Rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện tại giai đoạn hưng cảm không có triệu chứng loạn thần (F31.1)
    • Giai đoạn hiện tại phải là hưng cảm không có triệu chứng loạn thần (F30.1).
    • Trong quá khứ phải có một giai đoạn rối loạn cảm xúc hưng cảm nhẹ, hưng cảm, trầm cảm.
  • Rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện tại giai đoạn hưng cảm có các triệu chứng loạn thần (F31.2)
    • Giai đoạn hiện tại phải là giai đoạn hưng cảm có các triệu chứng loạn thần (F30.2).
    • Trong quá khứ phải có một giai đoạn rối loạn cảm xúc hưng cảm nhẹ, hưng cảm, trầm cảm.
  • Rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện tại giai đoạn trầm cảm nhẹ hoặc vừa (F31.3)
    • Giai đoạn hiện tại phải là giai đoạn trầm cảm nhẹ (F32.0), Vừa (F32.1).
    • Trong quá khứ phải có một giai đoạn rối loạn cảm xúc hưng cảm nhẹ, hưng cảm.
  • Rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện tại trầm cảm nặng không có triệu chứng loạn thần (F31.4)
    • Giai đoạn hiện tại phải là giai đoạn trầm cảm nặng không có triệu chứng loạn thần (F30.3).
    • Trong quá khứ phải có một giai đoạn rối loạn cảm xúc hưng cảm nhẹ, hưng cảm.
  • Rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện tại giai đoạn trầm cảm nặng có triệu chứng loạn thần (F31.5)
    • Giai đoạn hiện tại phải là giai đoạn trầm cảm nặng có loạn thần (F30.3).
    • Trong quá khứ phải có một giai đoạn rối loạn cảm xúc hưng cảm nhẹ, hưng cảm, hỗn hợp.
  • Rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện tại giai đoạn hỗn hợp (F31.6)
    • Giai đoạn hiện tại phải là hoặc pha trộn hoặc thay đổi nhanh chóng các triệu chứng hưng cảm, hưng cảm nhẹ và trầm cảm từ ngày này sang ngày khác, giờ này sang giờ khác.
    • Trong quá khứ phải có một giai đoạn rối loạn cảm xúc hưng cảm, hưng cảm nhẹ.
  • Rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện tại thuyên giảm (F31.7)
    • Hiện tại bệnh nhân không có một rối loạn cảm xúc nào đáng kể (hưng cảm, hưng cảm nhẹ, trầm cảm).
    • Trong quá khứ phải có một giai đoạn rối loạn cảm xúc hưng cảm, hưng cảm nhẹ, trầm cảm.
💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📋 Theo Bộ Y tế
  • Phân loại giai đoạn theo ICD-10
    • Giai đoạn hưng cảm nhẹ (F31.0)
    • Giai đoạn hưng cảm không có triệu chứng loạn thần (F31.1)
    • Giai đoạn hưng cảm có các triệu chứng loạn thần (F31.2)
    • Giai đoạn trầm cảm nhẹ hoặc vừa (F31.3)
    • Giai đoạn trầm cảm nặng không có triệu chứng loạn thần (F31.4)
    • Giai đoạn trầm cảm nặng có triệu chứng loạn thần (F31.5)
    • Giai đoạn hỗn hợp (F31.6)
    • Giai đoạn thuyên giảm (F31.7)
📚 Theo Y văn
  • Thăm dò xác định mức độ/giai đoạn
    • Đánh giá lâm sàng dựa trên tiêu chuẩn chẩn đoán (ví dụ: ICD-10, DSM-5-TR) để xác định loại giai đoạn hiện tại (hưng cảm, hưng cảm nhẹ, trầm cảm, hỗn hợp) và sự hiện diện của các triệu chứng loạn thần.
    • Sử dụng các thang đánh giá tâm lý để định lượng mức độ nặng của triệu chứng: Thang đánh giá hưng cảm Young (YMRS) cho hưng cảm, Thang đánh giá trầm cảm Hamilton (HAM-D) hoặc Beck (BDI-II) cho trầm cảm.
    • Đánh giá mức độ suy giảm chức năng xã hội, nghề nghiệp và cá nhân.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: DSM-5-TR, Kaplan & Sadock's Synopsis of Psychiatry)
💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📋 Theo Bộ Y tế
  • Các yếu tố sinh học
    • Yếu tố di truyền: tỷ lệ bệnh tương đối không thay đổi theo sự khác nhau của từng cá nhân và nghịch cảnh xã hội.
    • Bất thường trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận.
    • Các bất thường tuyến giáp.
    • Mất cân bằng giữa chất dẫn truyền thần kinh/thụ thể (đặc biệt liên quan đến hoạt động của hệ dopamine).
  • Các yếu tố môi trường
    • Biến cố gần đây trong đời sống có tác động tiêu cực và/hoặc nhiều căng thẳng sẽ dự báo khả năng khởi phát và tái phát các giai đoạn rối loạn khí sắc.
    • Các biến cố tiêu cực trong đời sống đi trước giai đoạn hưng cảm/hưng cảm nhẹ cũng như các giai đoạn trầm cảm.
  • Các hiểu biết từ các nghiên cứu hình ảnh học thần kinh
    • Tăng hoạt động trục hạ đồi - tuyến yên – tuyến thượng thận ở những thời kỳ trầm cảm.
    • Rối loạn chức năng tuyến giáp ở những bệnh nhân lưỡng cực có các kháng thể kháng giáp.
    • Thiếu hụt về mặt độ tế bào thần kinh và tế bào đệm, mức độ hoạt động của tế bào đệm, cấu trúc và tính toàn vẹn của các tế bào thần kinh, và chất hóa sinh riêng cho vỏ não thùy trán cũng như mối liên hệ chức năng của vùng này với các vùng vỏ não khác.
    • Tăng hoạt động so với mức ban đầu của vùng thể vân bụng và hạnh nhân.
    • Mất cân đối và mất điều hòa của vùng đồi thị.
    • Tăng hoạt động tương đối của tiểu não ở những bệnh nhân rối loạn lưỡng cực.
💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

📋 Theo Bộ Y tế
  • Nguyên tắc điều trị
    • Chỉ định nhập viện sớm với các giai đoạn rối loạn khí sắc mức độ nặng, đặc biệt trầm cảm có ý tưởng tự sát.
    • Nếu rối loạn khí sắc ở mức độ nhẹ có thể điều trị ngoại trú.
    • Cần phát hiện sớm các biểu hiện rối loạn khí sắc để kịp thời điều trị ngay từ lúc cường độ các rối loạn còn nhẹ.
    • Xác định rõ mức độ của rối loạn khí sắc về cấu trúc lâm sàng, sự có mặt của các triệu chứng loạn thần ở giai đoạn hiện tại.
    • Chỉ định sớm các biện pháp điều trị: thuốc chống trầm cảm với trầm cảm, an thần kinh với các trạng thái hưng cảm và các thuốc chỉnh khí sắc.
    • Chọn lựa nhóm thuốc, loại thuốc và liều lượng phù hợp với tình trạng của từng người bệnh.
    • Kết hợp thích hợp thuốc an thần khi cần thiết.
    • Điều trị dự phòng tái phát sau mỗi giai đoạn cấp và chú ý tái phục hồi chức năng tâm lý xã hội.
    • Điều trị rối loạn cảm xúc lưỡng cực phải được duy trì ít nhất 6 tháng để phòng tái phát.
💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)
💊 Liều tham khảo
Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.
📚 Bối cảnh: Mục tiêu điều trị rối loạn lưỡng cực là kiểm soát các triệu chứng cấp tính của giai đoạn hưng cảm, trầm cảm hoặc hỗn hợp, sau đó duy trì sự ổn định khí sắc và ngăn ngừa tái phát. Điều trị thường bao gồm liệu pháp hóa dược kết hợp với các can thiệp tâm lý xã hội. Lựa chọn thuốc và liều điều trị tùy thuộc vào từng cá thể, giai đoạn bệnh, tiền sử đáp ứng thuốc, bệnh kèm và tác dụng phụ. Cần theo dõi chặt chẽ để tối ưu hóa hiệu quả và giảm thiểu rủi ro.
Thuốc chỉnh khí sắc (Mood Stabilizers)
⚙ Ổn định khí sắc bằng cách điều hòa các chất dẫn truyền thần kinh và các con đường tín hiệu nội bào trong não. Đây là nền tảng của điều trị rối loạn lưỡng cực.
💊 Divalproex
750mg/ngày – 60mg/kg/ngày · Uống
💊 Valproat
500 - 2000mg/ngày (giai đoạn hưng cảm cấp tính); 500 - 1500mg/ngày (giai đoạn trầm cảm cấp tính); 200 - 500mg/ngày (điều trị duy trì) · Uống
💊 Carbamazepin
200 - 1600mg/ngày (giai đoạn hưng cảm cấp tính); 200 - 1600mg/ngày (giai đoạn trầm cảm cấp tính); 200 - 400mg/ngày (điều trị duy trì) · Uống
💊 Oxcarbazepin
600 - 2400mg/ngày · Uống
💊 Lamotrigin
100 - 400mg/ngày · Uống
💊 Topiramat
50 – 400mg/ngày · Uống
💊 Gabapentin
300 – 1800mg/ngày · Uống
↔ Các thuốc này có thể được sử dụng đơn trị hoặc phối hợp. Valproate và Carbamazepine thường được ưu tiên trong giai đoạn hưng cảm cấp tính. Lamotrigine hiệu quả hơn trong phòng ngừa trầm cảm lưỡng cực và điều trị trầm cảm lưỡng cực. Oxcarbazepine, Topiramate, Gabapentin có vai trò hỗ trợ hoặc thay thế khi các thuốc chính không dung nạp/hiệu quả.
Thuốc chống loạn thần điển hình (First-Generation Antipsychotics - FGAs)
⚙ Chủ yếu đối kháng thụ thể Dopamine D2, giúp kiểm soát nhanh các triệu chứng loạn thần, kích động và hưng cảm nặng.
💊 Haloperidol
5 - 30 mg/ngày · Uống/Tiêm
💊 Chlorpromazin
25 - 500mg/ngày · Uống/Tiêm
💊 Levopromazin
25 - 500mg/ngày · Uống/Tiêm
↔ Các thuốc này hiệu quả trong kiểm soát hưng cảm cấp tính và triệu chứng loạn thần, nhưng có nguy cơ cao gây tác dụng phụ ngoại tháp (Extrapyramidal Symptoms - EPS) và rối loạn vận động muộn (Tardive Dyskinesia).
Thuốc chống loạn thần không điển hình (Second-Generation Antipsychotics - SGAs)
⚙ Đối kháng thụ thể Dopamine D2 và Serotonin 5-HT2A, có phổ tác dụng rộng hơn, ít tác dụng phụ ngoại tháp hơn FGAs, hiệu quả trong cả hưng cảm và trầm cảm lưỡng cực, và điều trị duy trì.
💊 Risperidon
1 - 10 mg/ngày (giai đoạn cấp tính); 2 mg/ngày (điều trị duy trì) · Uống
💊 Olanzapin
5 - 30mg/ngày (giai đoạn cấp tính); 10 mg/ngày (điều trị duy trì) · Uống
💊 Quetiapin
200 - 800mg/ngày (giai đoạn hưng cảm cấp tính); 50 - 800mg/ngày (giai đoạn trầm cảm cấp tính); 100 mg/ngày (điều trị duy trì) · Uống
💊 Clozapin
300 - 900mg/ngày (giai đoạn hưng cảm cấp tính); 25 - 900mg/ngày (giai đoạn trầm cảm cấp tính) · Uống
💊 Aripiprazol
5 - 30mg/ngày · Uống
↔ Các thuốc này thường được ưu tiên do hiệu quả rộng và hồ sơ tác dụng phụ tốt hơn FGAs. Tuy nhiên, cần theo dõi các tác dụng phụ chuyển hóa (tăng cân, rối loạn lipid máu, tăng đường huyết) đặc biệt với Olanzapine và Quetiapine. Clozapine được dành cho các trường hợp kháng trị do nguy cơ mất bạch cầu hạt.
Thuốc nhóm Benzodiazepine
⚙ Tăng cường hoạt động của acid gamma-aminobutyric (GABA), một chất dẫn truyền thần kinh ức chế, giúp giảm lo âu, kích động và cải thiện giấc ngủ nhanh chóng.
💊 Diazepam
5 - 30mg/ngày · Uống/Tiêm
💊 Lorazepam
1 - 4mg/ngày · Uống/Tiêm
💊 Clonazepam
1 - 8mg/ngày · Uống
💊 Bromazepam
3 - 6mg/ngày · Uống
↔ Sử dụng ngắn hạn để kiểm soát kích động, lo âu và mất ngủ trong giai đoạn cấp tính. Cần thận trọng do nguy cơ phụ thuộc thuốc và tác dụng an thần quá mức.
Thuốc chống trầm cảm ba vòng (Tricyclic Antidepressants - TCAs)
⚙ Ức chế tái hấp thu norepinephrine và serotonin, làm tăng nồng độ các chất dẫn truyền thần kinh này trong khe synap.
💊 Amitriptylin
25 – 200mg/ngày · Uống
💊 Clomipramin
50 – 100 mg/ngày · Uống
↔ Hiệu quả trong trầm cảm nhưng cần thận trọng ở bệnh nhân lưỡng cực do nguy cơ gây chuyển pha sang hưng cảm hoặc làm nặng thêm chu kỳ nhanh. Thường được sử dụng kết hợp với thuốc chỉnh khí sắc.
Thuốc ức chế tái hấp thu chọn lọc serotonin (Selective Serotonin Reuptake Inhibitors - SSRIs)
⚙ Ức chế chọn lọc tái hấp thu serotonin, làm tăng nồng độ serotonin trong khe synap.
💊 Sertralin
50 – 300 mg/ngày · Uống
💊 Fluoxetin
20 – 60 mg/ngày · Uống
💊 Fluvoxamin
50 – 100mg/ngày · Uống
💊 Citalopram
20 – 60mg/ngày · Uống
💊 Escitalopram
10 – 20mg/ngày · Uống
💊 Paroxetin
20 - 80 mg/ngày · Uống
↔ Thường được sử dụng trong giai đoạn trầm cảm lưỡng cực, nhưng luôn kết hợp với thuốc chỉnh khí sắc để giảm nguy cơ chuyển pha hưng cảm. Các thuốc trong nhóm này có thể thay thế nhau tùy theo đáp ứng và tác dụng phụ của bệnh nhân.
Thuốc ức chế tái hấp thu serotonin và norepinephrin (Serotonin-Norepinephrine Reuptake Inhibitors - SNRIs)
⚙ Ức chế tái hấp thu serotonin và norepinephrine, làm tăng nồng độ cả hai chất dẫn truyền thần kinh này.
💊 Venlafaxin
37,5 – 225 mg/ngày · Uống
💊 Duloxetin
40 – 120mg/ngày · Uống
↔ Tương tự SSRIs, được dùng trong trầm cảm lưỡng cực kết hợp với thuốc chỉnh khí sắc. Có nguy cơ chuyển pha hưng cảm cao hơn SSRIs.
Thuốc làm tăng dẫn truyền Noradrenalin và đặc hiệu trên Serotonin (Noradrenergic and Specific Serotonergic Antidepressants - NaSSA)
⚙ Đối kháng thụ thể alpha-2 adrenergic và một số thụ thể serotonin, dẫn đến tăng giải phóng norepinephrine và serotonin.
💊 Mirtazapin
15 – 60 mg/ngày · Uống
↔ Có tác dụng an thần và cải thiện giấc ngủ, hữu ích cho bệnh nhân trầm cảm lưỡng cực có mất ngủ. Nguy cơ chuyển pha hưng cảm thấp hơn các thuốc chống trầm cảm khác.
Thuốc ức chế tái hấp thu dopamin – norepinephrin (Norepinephrine-Dopamine Reuptake Inhibitors - NDRIs)
⚙ Ức chế tái hấp thu norepinephrine và dopamine.
💊 Bupropion
75 - 450mg/ngày · Uống
↔ Có thể được sử dụng trong trầm cảm lưỡng cực, đặc biệt khi cần tránh tác dụng phụ tình dục của SSRIs/SNRIs. Nguy cơ chuyển pha hưng cảm tương đối thấp.
Liệu pháp sốc điện (Electroconvulsive Therapy - ECT)
⚙ Gây ra một cơn co giật toàn thể có kiểm soát bằng cách truyền dòng điện qua não. Cơ chế chính xác chưa rõ nhưng được cho là liên quan đến thay đổi hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh và kết nối thần kinh.
↔ Chỉ định trong các trường hợp hưng cảm có kích động dữ dội hoặc không đáp ứng với thuốc, hoặc trầm cảm có nhiều nguy cơ đe dọa tính mạng như ý tưởng, hành vi tự sát mãnh liệt hoặc không đáp ứng điều trị. Là một phương pháp điều trị hiệu quả và nhanh chóng cho các giai đoạn cấp tính nặng.
Kích thích từ xuyên sọ (Transcranial Magnetic Stimulation - TMS)
⚙ Sử dụng từ trường để tạo ra dòng điện nhỏ trong não, kích thích hoặc ức chế hoạt động của các vùng não cụ thể.
↔ Được chỉ định ưu tiên cho các trường hợp trầm cảm nhẹ và vừa, đặc biệt khi không đáp ứng với thuốc hoặc không dung nạp tác dụng phụ. Cần tuân thủ chặt chẽ chỉ định và chống chỉ định để hạn chế tai biến.
Các can thiệp tâm lý xã hội
⚙ Hỗ trợ bệnh nhân và gia đình hiểu về bệnh, phát triển kỹ năng đối phó, cải thiện chức năng xã hội và duy trì tuân thủ điều trị.
↔ Bao gồm Liệu pháp nhận thức - hành vi (Cognitive Behavioral Therapy - CBT), Liệu pháp gia đình, Liệu pháp xã hội, và Giáo dục sức khỏe tâm thần. Các liệu pháp này là bổ trợ quan trọng cho liệu pháp hóa dược, giúp giảm tái phát và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Các nhóm thuốc giải lo âu, gây ngủ khác
⚙ Các cơ chế đa dạng, bao gồm tác động lên thụ thể GABA, histamin, hoặc melatonin để giảm lo âu và cải thiện giấc ngủ.
💊 Etifoxin (Stresam)
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Grandaxin
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Sedanxio
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Zopiclon (Phamzopic, Drexler)
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Eszopiclon
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Melatonin
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Hydroxyzine
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Beta blocker
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
↔ Các thuốc này được sử dụng để điều trị triệu chứng phụ trợ như lo âu, mất ngủ. Cần cân nhắc nguy cơ và lợi ích, đặc biệt với các thuốc gây ngủ có thể gây phụ thuộc.
Các nhóm thuốc khác (Hỗ trợ tuần hoàn não, dinh dưỡng tế bào thần kinh, vitamin)
⚙ Cải thiện lưu thông máu não, cung cấp dưỡng chất cho tế bào thần kinh, hoặc bổ sung vitamin và khoáng chất cần thiết cho chức năng não.
💊 Piracetam
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống/Tiêm
💊 Citicholin
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống/Tiêm
💊 Ginkgo Biloba
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Vinpocetin
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống/Tiêm
💊 Cholin alfoscerat
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống/Tiêm
💊 Cinnarizin
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Vitamin và yếu tố vi lượng
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
↔ Các thuốc này có vai trò hỗ trợ, không phải điều trị chính cho rối loạn lưỡng cực. Hiệu quả của chúng trong điều trị rối loạn lưỡng cực chưa được chứng minh rõ ràng trong các nghiên cứu lớn.
⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.
💬 Góp ý bước này

Bước 11. Chống chỉ định, điều chỉnh theo bệnh kèm

📋 Theo Bộ Y tế
  • Xét nghiệm gen HLA-B*1502
    • Để tìm người có nguy cơ cao dị ứng thuốc trước khi dùng các thuốc chống động kinh (đặc biệt Carbamazepin).
📚 Theo Y văn
  • Chống chỉ định chung
    • Dị ứng hoặc quá mẫn với bất kỳ thành phần nào của thuốc.
    • Phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú (cần cân nhắc kỹ lợi ích/nguy cơ, một số thuốc chỉnh khí sắc như Valproate, Carbamazepine có nguy cơ gây quái thai cao).
    • Suy gan, suy thận nặng (cần điều chỉnh liều hoặc chống chỉ định một số thuốc như Lithium, Valproate).
    • Bệnh tim mạch nặng, rối loạn dẫn truyền tim (thận trọng với thuốc chống trầm cảm ba vòng, một số thuốc chống loạn thần).
    • Glocom góc đóng, phì đại tiền liệt tuyến (thận trọng với thuốc có tác dụng kháng cholinergic).
  • Điều chỉnh theo bệnh kèm
    • **Bệnh thận:** Lithium được thải trừ qua thận, cần giảm liều và theo dõi nồng độ Lithium máu chặt chẽ ở bệnh nhân suy thận. Valproate và Carbamazepine ít bị ảnh hưởng bởi chức năng thận.
    • **Bệnh gan:** Valproate và Carbamazepine được chuyển hóa qua gan, cần theo dõi chức năng gan và thận trọng ở bệnh nhân suy gan. Tránh sử dụng nếu có bệnh gan nặng.
    • **Bệnh tim mạch:** Thuốc chống trầm cảm ba vòng và một số thuốc chống loạn thần (ví dụ: Ziprasidone, Quetiapine) có thể gây kéo dài khoảng QT, cần thận trọng ở bệnh nhân có tiền sử bệnh tim hoặc rối loạn nhịp tim. Beta-blocker có thể được sử dụng để kiểm soát các triệu chứng lo âu, kích động.
    • **Đái tháo đường/Rối loạn chuyển hóa:** Một số thuốc chống loạn thần không điển hình (Olanzapine, Quetiapine) có nguy cơ cao gây tăng cân, rối loạn lipid máu và tăng đường huyết. Cần theo dõi chặt chẽ các chỉ số chuyển hóa và cân nhắc lựa chọn thuốc khác hoặc kết hợp điều trị rối loạn chuyển hóa.
    • **Thai kỳ và cho con bú:** Cần thảo luận kỹ với bệnh nhân về nguy cơ quái thai của các thuốc chỉnh khí sắc (đặc biệt Valproate, Carbamazepine) và thuốc chống loạn thần. Lithium có nguy cơ gây dị tật tim bẩm sinh. Lamotrigine và một số thuốc chống loạn thần không điển hình có thể là lựa chọn an toàn hơn nhưng vẫn cần cân nhắc. Điều trị không dùng thuốc (ví dụ: liệu pháp tâm lý) có thể được ưu tiên.
    • **Người cao tuổi:** Bệnh nhân cao tuổi thường nhạy cảm hơn với tác dụng phụ của thuốc, cần bắt đầu với liều thấp và tăng liều từ từ. Cần chú ý đến tương tác thuốc do bệnh nhân thường dùng nhiều loại thuốc khác.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Kaplan & Sadock's Synopsis of Psychiatry, APA Practice Guidelines for the Treatment of Bipolar Disorder)
💬 Góp ý bước này

Bước 12. Theo dõi đáp ứng

📋 Theo Bộ Y tế
  • Các xét nghiệm theo dõi điều trị
    • Đánh giá tình trạng rối loạn chuyển hóa do thuốc: glucose máu, mỡ máu (cholesterol toàn phần, triglycerid, LDL-cholesterol, HDL-cholesterol) 3 tháng/lần.
    • Theo dõi tác dụng hạ bạch cầu: công thức máu 1 tháng/lần.
    • Theo dõi chức năng gan, thận, điện tim đồ 3 tháng/lần.
📚 Theo Y văn
  • Theo dõi lâm sàng
    • Đánh giá thường xuyên các triệu chứng của hưng cảm, trầm cảm, và các triệu chứng loạn thần bằng cách hỏi bệnh nhân và người nhà.
    • Sử dụng các thang đánh giá tâm lý định kỳ (ví dụ: YMRS, HAM-D, BDI-II) để định lượng mức độ cải thiện triệu chứng và phát hiện sớm tái phát.
    • Đánh giá chức năng xã hội, nghề nghiệp và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.
    • Theo dõi tác dụng phụ của thuốc (ví dụ: buồn ngủ, chóng mặt, run, tăng cân, rối loạn tiêu hóa, tác dụng phụ ngoại tháp).
    • Đánh giá tuân thủ điều trị và các yếu tố nguy cơ tái phát (stress, sử dụng chất).
  • Theo dõi nồng độ thuốc trong máu (Therapeutic Drug Monitoring - TDM)
    • **Lithium:** Theo dõi nồng độ Lithium máu định kỳ để đảm bảo nằm trong khoảng điều trị (0.6-1.2 mEq/L cho giai đoạn cấp, 0.6-1.0 mEq/L cho duy trì) và tránh độc tính.
    • **Valproate:** Theo dõi nồng độ Valproate máu định kỳ (50-125 µg/mL) để tối ưu hóa hiệu quả và giảm thiểu tác dụng phụ.
    • **Carbamazepine:** Theo dõi nồng độ Carbamazepine máu định kỳ (4-12 µg/mL) để tối ưu hóa hiệu quả và giảm thiểu tác dụng phụ.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: APA Practice Guidelines for the Treatment of Bipolar Disorder, Kaplan & Sadock's Synopsis of Psychiatry)
💬 Góp ý bước này

Bước 13. Biến chứng

📋 Theo Bộ Y tế
  • Bản chất tái diễn và dai dẳng
    • Rối loạn cảm xúc lưỡng cực có bản chất tái diễn và thường là dai dẳng, với các tỷ lệ tái phát cao vào khoảng ¾ số bệnh nhân.
  • Phục hồi chức năng chậm
    • Các phục hồi về chức năng xảy ra chậm hơn sự hồi phục triệu chứng hội chứng, ngay cả sau một giai đoạn hưng cảm đơn lẻ.
  • Tỷ lệ tử vong cao
    • Rối loạn lưỡng cực đã được chứng tỏ là có tỷ lệ tử vong cao do các biến chứng từ các hành vi nhiều nguy cơ, các bệnh cơ thể đi kèm và tự sát.
📚 Theo Y văn
  • Các biến chứng khác
    • **Lạm dụng chất:** Tỷ lệ cao lạm dụng rượu, ma túy để tự điều trị hoặc do hành vi bốc đồng trong giai đoạn hưng cảm.
    • **Vấn đề pháp lý và tài chính:** Do các hành vi liều lĩnh, bốc đồng trong giai đoạn hưng cảm (ví dụ: chi tiêu quá mức, đánh bạc, hành vi tình dục không an toàn).
    • **Suy giảm chức năng xã hội và nghề nghiệp:** Khó khăn trong việc duy trì công việc, các mối quan hệ cá nhân do sự thay đổi khí sắc và hành vi.
    • **Bệnh lý cơ thể kèm theo:** Tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đái tháo đường, béo phì do lối sống và tác dụng phụ của thuốc.
    • **Tác dụng phụ của thuốc:** Rối loạn chuyển hóa, suy giáp, suy thận, tác dụng phụ ngoại tháp, Hội chứng Stevens-Johnson, v.v.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Kaplan & Sadock's Synopsis of Psychiatry)
💬 Góp ý bước này

Bước 14. Chuyển tuyến, cờ đỏ

📋 Theo Bộ Y tế
  • Chỉ định nhập viện sớm
    • Với các giai đoạn rối loạn khí sắc mức độ nặng, đặc biệt trầm cảm có ý tưởng tự sát.
📚 Theo Y văn
  • Cờ đỏ (Red Flags) cần chuyển tuyến/nhập viện khẩn cấp
    • **Nguy cơ tự sát cao:** Có ý tưởng, kế hoạch hoặc hành vi tự sát nghiêm trọng.
    • **Nguy cơ gây hại cho người khác:** Kích động dữ dội, hành vi hung hăng, hoang tưởng bị hại hoặc hoang tưởng liên quan đến người khác.
    • **Hưng cảm nặng có triệu chứng loạn thần:** Mất khả năng nhận thức thực tại, hành vi nguy hiểm, không kiểm soát được.
    • **Trầm cảm nặng có triệu chứng loạn thần:** Hoang tưởng, ảo giác ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng và an toàn.
    • **Mất khả năng tự chăm sóc:** Không ăn uống, vệ sinh cá nhân, hoặc không thể duy trì an toàn cho bản thân.
    • **Hành vi bốc đồng, liều lĩnh nghiêm trọng:** Gây nguy hiểm cho bản thân hoặc người khác (ví dụ: lái xe ẩu, chi tiêu quá mức, quan hệ tình dục không an toàn).
    • **Không đáp ứng với điều trị ngoại trú:** Các triệu chứng không cải thiện hoặc xấu đi mặc dù đã điều trị đầy đủ.
    • **Tác dụng phụ nghiêm trọng của thuốc:** Độc tính thuốc (ví dụ: ngộ độc Lithium), hội chứng ác tính an thần kinh (Neuroleptic Malignant Syndrome - NMS), hội chứng Stevens-Johnson.
  • Chuyển tuyến
    • **Chuyển đến chuyên khoa tâm thần:** Khi chẩn đoán phức tạp, cần các liệu pháp chuyên sâu (ví dụ: ECT, TMS) hoặc quản lý các trường hợp kháng trị.
    • **Chuyển đến các cơ sở có khả năng quản lý bệnh kèm:** Nếu bệnh nhân có các bệnh lý cơ thể phức tạp cần điều trị đồng thời.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: APA Practice Guidelines for the Treatment of Bipolar Disorder, UpToDate)
💬 Góp ý bước này
⭐ Bài này với bạn thế nào?
Hữu ích
Dễ sử dụng
Trình bày học thuật
Thấy bài hữu ích? Gửi cho bạn cùng lớp.