Tài liệu trên website https://hoclamsang.vn dùng để tra cứu, phục vụ hoạt động giảng dạy và học tập, không phải là tài liệu hướng dẫn việc tự điều trị. Các hoạt động tư vấn y khoa hoặc điều trị phải có bác sĩ chuyên khoa hướng dẫn.
← Trang chủ

Rối loạn ỉa bậy (Encopresis)

ICD-10 · F98.1Nhi khoa, Tâm thần trẻ em✓ Đã pre-check2058/QĐ-BYT (14/5/2020) — Một số rối loạn tâm thần thường gặp
🕒 Cập nhật: 09/11/2026 · 📚 Nguồn: 2058/QĐ-BYT (14/5/2020) — Một số rối loạn tâm thần thường gặp
📖 Tổng quan bệnh học
Định nghĩa: Rối loạn ỉa bậy (Encopresis) là một rối loạn tâm thần thường gặp ở trẻ em, được phân loại trong chuyên khoa Nhi khoa và Tâm thần trẻ em. Bệnh được mã hóa F98.1 theo ICD-10, đặc trưng bởi hành vi đại tiện không tự chủ hoặc cố ý ở những nơi không phù hợp. Đây là một tình trạng được Bộ Y tế công nhận và có phác đồ quản lý.
Dịch tễ: Nội dung bệnh không cung cấp số liệu dịch tễ cụ thể về tỷ lệ mắc hay phân bố của rối loạn ỉa bậy. Tuy nhiên, đây là một tình trạng được ghi nhận và quản lý trong các phác đồ của Bộ Y tế, cho thấy sự hiện diện của nó trong cộng đồng trẻ em. Các thông tin về lý do đến khám và diễn tiến bệnh cho thấy đây là một vấn đề sức khỏe cần được quan tâm.
Cơ chế bệnh sinh: Cơ chế bệnh sinh của rối loạn ỉa bậy bao gồm cả các nguyên nhân sinh lý và tâm lý. Các yếu tố sinh lý khác nhau có thể đóng vai trò, bên cạnh các yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến hành vi đại tiện. Sự phân biệt giữa ỉa bậy nguyên phát và ỉa bậy thứ phát cũng liên quan đến các nguyên nhân khởi phát và diễn tiến của bệnh.
Phân loại: Rối loạn ỉa bậy được phân loại và chẩn đoán dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế. Cụ thể, bệnh được mã hóa F98.1 theo ICD-10 với các tiêu chuẩn chẩn đoán và biệt định riêng. Ngoài ra, rối loạn này cũng được phân loại theo các tiêu chuẩn của DSM IV-TR, cung cấp các khung đánh giá khác nhau cho tình trạng này.

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📋 Theo Bộ Y tế
  • Lý do đến khám
    • Bài tiết phân ra những nơi không thích hợp (quần áo, sàn nhà)
    • Diễn ra ít nhất 1 lần trong 1 tháng và trong 3 tháng liên tục
    • Kể cả cố ý hay không cố ý
  • Bệnh sử/diễn tiến
    • Rối loạn chức năng của ruột: đại tiện không đều, táo bón, đau bụng tái phát, đau khi đi ngoài
    • Có thể có bất thường về cơ thắt hậu môn (khó khăn trong việc giãn mềm cơ hậu môn khi đi ngoài)
    • Có thể không có sự kiểm soát tốt cơ thắt do trẻ tập trung vào việc khác hoặc không biết cách thực hiện việc đại tiện
    • Phân trẻ có thể bình thường, gần bình thường hoặc lỏng
    • Hành vi có thể mang tính chất thoáng qua và không đủ tiêu chuẩn chẩn đoán
💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📋 Theo Bộ Y tế
  • Ỉa bậy nguyên phát
    • Táo bón mạn tính (75%): trẻ tránh sự đau đớn của việc đại tiện bằng cách kìm nén và cuối cùng xảy ra đại tiện không tự chủ
    • Bị lạm dụng tình dục
    • Thái độ hằn học, sự nuôi dạy con hà khắc của bố mẹ và hình phạt do những lỗi lầm gây ra trong quá trình bố mẹ chỉ dạy cách đi vệ sinh
    • Một số rối loạn tâm thần khác: tăng động giảm chú ý (ADHD - Attention Deficit Hyperactivity Disorder), ám ảnh sợ đặc hiệu (sợ nhà vệ sinh), rối loạn học tập, rối loạn hành vi, rối loạn bướng bỉnh chống đối
  • Ỉa bậy thứ phát
    • Rối loạn xảy ra sau khi trẻ đã có một thời gian thực hành thói quen đi vệ sinh đúng đắn
    • Thường kết hợp với một sự kiện có ảnh hưởng lớn tới đứa trẻ: bố mẹ chia tay, sự ra đời của một đứa em ruột, thất bại trong học tập, chuyển nhà
💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📋 Theo Bộ Y tế
  • Triệu chứng chính
    • Bài tiết phân tái diễn vào những nơi không phù hợp (quần áo, sàn nhà), không tự chủ hoặc có chủ ý
    • Diễn ra thường xuyên (ít nhất 1 lần 1 tháng) trong 3 tháng liên tục
    • Trẻ ít nhất 4 tuổi (tuổi đời và tuổi tâm thần)
  • Triệu chứng liên quan đến rối loạn chức năng ruột
    • Đại tiện không đều
    • Táo bón
    • Đau bụng tái phát
    • Đau khi đi ngoài
  • Dấu hiệu thực thể và hành vi
    • Có thể có bất thường về cơ thắt hậu môn (khó khăn trong việc giãn mềm cơ hậu môn khi đi ngoài), thường ở nhóm có táo bón kèm đại tiện không kiểm soát
    • Không có sự kiểm soát tốt cơ thắt do trẻ tập trung vào việc khác hoặc không biết cách thực hiện việc đại tiện
    • Phân có thể bình thường, gần bình thường hoặc lỏng
    • Hành vi đại tiện không đúng chỗ có thể mang tính chất thoáng qua
💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📋 Theo Bộ Y tế
  • Rối loạn chức năng ruột
    • Đại tiện không đều
    • Táo bón
    • Đau bụng tái phát
    • Đau khi đi ngoài
📚 Theo Y văn
  • Hội chứng táo bón chức năng (theo tiêu chuẩn Rome IV cho trẻ em)
    • Ít nhất 2 trong các tiêu chí sau trong ít nhất 1 tháng, với trẻ có tuổi phát triển ít nhất 4 tuổi:
    • - Ít hơn 2 lần đại tiện mỗi tuần
    • - Ít nhất 1 lần đại tiện không tự chủ mỗi tuần
    • - Tiền sử giữ phân quá mức
    • - Tiền sử đại tiện phân cứng, đau
    • - Có khối phân lớn trong trực tràng
    • - Tiền sử phân có đường kính lớn làm tắc bồn cầu
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Nelson Textbook of Pediatrics, Rome IV Criteria for Functional Gastrointestinal Disorders)
💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

📋 Theo Bộ Y tế
  • Các bệnh cần phân biệt
    • Dinh dưỡng không đúng
    • Bệnh của hậu môn, trực tràng, đại tràng (ví dụ: bệnh Hirschprung)
    • Tác dụng không mong muốn của thuốc
    • Rối loạn về nội tiết hoặc thần kinh
📚 Theo Y văn
  • Bệnh Hirschsprung (Giãn đại tràng bẩm sinh)
    • Điểm phân biệt: Thường biểu hiện táo bón nặng từ sơ sinh, chậm thải phân su, không có phản xạ giãn cơ thắt hậu môn khi thăm trực tràng, có thể có tiền sử gia đình. Ỉa bậy do Hirschsprung thường là ỉa chảy nghịch thường (overflow diarrhea) do phân ứ đọng, không phải ỉa bậy chức năng. Chẩn đoán xác định bằng sinh thiết trực tràng.
  • Táo bón chức năng đơn thuần (không kèm ỉa bậy)
    • Điểm phân biệt: Trẻ bị táo bón nhưng không có hiện tượng đại tiện không tự chủ ra quần áo hoặc những nơi không phù hợp. Các triệu chứng táo bón có thể tương tự nhưng không có yếu tố 'ỉa bậy'.
  • Rối loạn hành vi đối kháng/chống đối (Oppositional Defiant Disorder - ODD)
    • Điểm phân biệt: Ỉa bậy có thể là một hành vi cố ý trong bối cảnh ODD, nhưng ODD có thêm các hành vi chống đối, tức giận, thù hằn khác. Cần đánh giá toàn diện hành vi của trẻ và bối cảnh gia đình.
  • Rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder - ASD)
    • Điểm phân biệt: Trẻ mắc ASD có thể gặp khó khăn trong việc học các kỹ năng vệ sinh do các vấn đề về giao tiếp xã hội, hành vi lặp lại, hoặc nhạy cảm giác quan. Ỉa bậy ở trẻ ASD thường là một phần của các thách thức phát triển tổng thể, không phải là vấn đề riêng lẻ.
  • Tác dụng phụ của thuốc
    • Điểm phân biệt: Một số thuốc (ví dụ: thuốc kháng cholinergic, opioid, một số thuốc chống trầm cảm) có thể gây táo bón nặng dẫn đến ỉa bậy thứ phát. Cần khai thác kỹ tiền sử dùng thuốc.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Nelson Textbook of Pediatrics, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

📋 Theo Bộ Y tế
  • Xét nghiệm loại trừ bệnh lý thực thể
    • Không có xét nghiệm đặc hiệu giúp chẩn đoán rối loạn ỉa bậy
    • Cần loại trừ các bệnh khác trước khi đưa ra chẩn đoán rối loạn ỉa bậy, ví dụ như bệnh Hirschprung
  • Đánh giá chức năng ruột
    • Chụp Xquang bụng để đánh giá tình trạng táo bón
    • Soi đại trực tràng
  • Đánh giá về mặt tâm lý
    • Các thang đánh giá trầm cảm Beck, Hamilton
    • Thang đánh giá lo âu Zung, Hamilton
    • Thang đánh giá trầm cảm ở trẻ em
    • Thang đánh giá lo âu – trầm cảm – stress (DASS)
    • Thang đánh giá sự phát triển ở trẻ em (DENVER II)
    • Thang đánh giá hành vi trẻ em CBCL (Child Behavior Checklist)
  • Xét nghiệm thường quy
    • Công thức máu
    • Sinh hóa máu
    • Tổng phân tích nước tiểu
    • Điện tim
    • Siêu âm ổ bụng
    • X-quang tim phổi
🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu
🥇 Khẳng định chẩn đoán
Soi đại trực tràng
Phát hiện bất thường cấu trúc (ví dụ: hẹp, polyp, bệnh Hirschsprung) — Loại trừ các nguyên nhân thực thể của táo bón hoặc ỉa bậy, đặc biệt khi nghi ngờ bệnh Hirschsprung hoặc các bệnh lý cấu trúc khác. (theo Y văn)
Sinh thiết trực tràng
Không có tế bào hạch thần kinh (ganglion cells) ở đám rối Auerbach và Meissner — Tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán bệnh Hirschsprung. (theo Y văn)
📊 Hỗ trợ/gợi ý
X-quang bụng không chuẩn bị
Đánh giá mức độ ứ phân (ví dụ: thang điểm Leech, hoặc sự hiện diện của khối phân lớn trong trực tràng/đại tràng) — Giúp xác định mức độ táo bón và ứ phân, đặc biệt khi thăm khám lâm sàng khó khăn hoặc không rõ ràng. (theo Y văn)
Thang đánh giá tâm lý (Beck, Hamilton, Zung, DASS, DENVER II, CBCL)
Điểm số cắt (cut-off scores) theo từng thang — Đánh giá mức độ trầm cảm, lo âu, stress, phát triển và hành vi của trẻ, giúp xác định các rối loạn tâm thần phối hợp. (theo Y văn)
🔍 Tầm soát
Công thức máu
Giá trị bình thường theo tuổi — Tầm soát thiếu máu (do nứt hậu môn mạn tính), nhiễm trùng. (theo Y văn)
Sinh hóa máu (điện giải đồ, chức năng thận)
Giá trị bình thường theo tuổi — Đánh giá tình trạng mất nước, rối loạn điện giải do táo bón hoặc lạm dụng thuốc nhuận tràng. (theo Y văn)
Tổng phân tích nước tiểu
Bình thường — Loại trừ nhiễm trùng đường tiết niệu, có thể liên quan đến táo bón mạn tính. (theo Y văn)
💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📋 Theo Bộ Y tế
  • Tiêu chuẩn chẩn đoán chung
    • Trẻ có hiện tượng đại tiện ở những nơi không phù hợp
    • Việc này diễn ra thường xuyên (ít nhất 1 lần 1 tháng) trong 3 tháng
    • Trẻ phải có mức độ phát triển tâm thần nhất định, ít nhất là 4 tuổi
    • Nếu rối loạn bài tiết phân mà liên quan đến một bệnh lý nội khoa nào đó thì không được phép chẩn đoán rối loạn ỉa bậy
  • Phân loại theo DSM IV-TR
    • Loại táo bón kèm đại tiện không kiểm soát
    • Loại không có táo bón kèm đại tiện không kiểm soát
  • Tiêu chuẩn chẩn đoán rối loạn ỉa bậy theo ICD-10
    • A. Đứa trẻ bài tiết phân tái diễn vào những nơi không phù hợp (quần áo, sàn nhà), không tự chủ hoặc có chủ ý.
    • B. Tuổi đời và tuổi tâm thần của đứa trẻ ít nhất là 4 tuổi.
    • C. Có ít nhất 1 lần ỉa bậy 1 tháng.
    • D. Thời gian tồn tại của rối loạn ít nhất 6 tháng.
    • E. Không có các bệnh lý thực thể tạo thành nguyên nhân đầy đủ của việc ỉa bậy.
  • Biệt định theo ICD-10
    • F98.10. Không thể đạt được khả năng kiểm soát sinh lý ruột
    • F98.11. Khả năng kiểm soát ruột hợp lý với việc đi ngoài bình thường
💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📋 Theo Bộ Y tế
  • Phân loại theo DSM IV-TR
    • Loại táo bón kèm đại tiện không kiểm soát: thường có bất thường về cơ thắt hậu môn, khó khăn trong việc giãn mềm cơ hậu môn khi đi ngoài, thuốc nhuận tràng thường kém đáp ứng
    • Loại không có táo bón kèm đại tiện không kiểm soát: trẻ không có bất thường về sinh lý, không kiểm soát tốt cơ thắt do tập trung vào việc khác hoặc không biết cách đại tiện, thường có cải thiện trong thời gian ngắn
📚 Theo Y văn
  • Đánh giá mức độ nặng dựa trên tần suất và ảnh hưởng
    • Mức độ nhẹ: 1-2 lần ỉa bậy mỗi tuần, ít ảnh hưởng đến sinh hoạt và tâm lý trẻ.
    • Mức độ trung bình: 3-4 lần ỉa bậy mỗi tuần, bắt đầu có ảnh hưởng đến các mối quan hệ xã hội, lòng tự trọng của trẻ.
    • Mức độ nặng: Hàng ngày hoặc gần như hàng ngày, ảnh hưởng nghiêm trọng đến học tập, xã hội, tâm lý của trẻ và gây căng thẳng đáng kể cho gia đình.
  • Đánh giá các yếu tố đi kèm
    • Sự hiện diện và mức độ nặng của táo bón mạn tính.
    • Sự hiện diện của các rối loạn tâm thần phối hợp (ví dụ: ADHD, rối loạn lo âu, trầm cảm).
    • Mức độ căng thẳng trong gia đình và môi trường học đường.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Nelson Textbook of Pediatrics, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📋 Theo Bộ Y tế
  • Nguyên nhân sinh lý và tâm lý
    • Rối loạn ỉa bậy có liên quan giữa các yếu tố sinh lý và tâm lý
  • Ỉa bậy nguyên phát
    • Táo bón mạn tính (75%): trẻ kìm nén đại tiện do đau, dẫn đến đại tiện không tự chủ
    • Bị lạm dụng tình dục
    • Thái độ hằn học, sự nuôi dạy con hà khắc của bố mẹ và hình phạt
    • Một số rối loạn tâm thần khác: tăng động giảm chú ý (ADHD), ám ảnh sợ đặc hiệu (sợ nhà vệ sinh), rối loạn học tập, rối loạn hành vi, rối loạn bướng bỉnh chống đối
  • Ỉa bậy thứ phát
    • Xảy ra sau khi trẻ đã có một thời gian thực hành thói quen đi vệ sinh đúng đắn
    • Thường kết hợp với một sự kiện có ảnh hưởng lớn tới đứa trẻ: bố mẹ chia tay, sự ra đời của một đứa em ruột, thất bại trong học tập, chuyển nhà
  • Các yếu tố sinh lý khác
    • Bất thường về cơ thắt hậu môn: khó khăn trong việc giãn mềm cơ hậu môn khi đi ngoài
    • Không có sự kiểm soát tốt cơ thắt do trẻ tập trung vào việc khác hoặc không biết cách thực hiện việc đại tiện
💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

📋 Theo Bộ Y tế
  • Nguyên tắc điều trị
    • Đánh giá đầy đủ về các chức năng ruột và đánh giá về mặt tâm lý
    • Loại trừ căn nguyên thực tổn
    • Điều trị phối hợp: can thiệp y tế, can thiệp hành vi trẻ, can thiệp gia đình và trường học, chế độ dinh dưỡng và luyện tập
    • Điều trị rối loạn tâm thần phối hợp
  • Điều trị y tế
    • Thuốc nhuận tràng
    • Thụt tháo
  • Can thiệp hành vi của trẻ
    • Giúp trẻ nhận thức về rối loạn
    • Củng cố hành vi đi vệ sinh hàng ngày
    • Cải thiện chế độ ăn và luyện tập
    • Củng cố các hành vi tốt của trẻ: khen thưởng
  • Rèn luyện kiểm soát chức năng đường ruột
    • Thực hành ngồi trên bệ vệ sinh hàng ngày: ví dụ ngồi trong toilet trong 10 phút sau khoảng 20 phút sau mỗi bữa ăn
    • Khen thưởng khi đứa trẻ đại tiện được khi ngồi đúng vị trí
  • Can thiệp gia đình, trường học
    • Giáo dục đối với gia đình và thay đổi nhận thức rằng gia đình có thể bị vấy bẩn vì hành vi không đúng của trẻ
    • Giải quyết các căng thẳng trong gia đình và thiết lập một môi trường không có hình phạt
    • Giáo dục ở trường học để làm giảm bớt sự xấu hổ của trẻ
  • Chế độ ăn và tập luyện
    • Nhiều chất xơ hàng ngày (cám gạo, tinh bột, hoa quả tươi, rau xanh)
    • Giảm thức ăn nhiều chất béo và đường
    • Uống đủ nước
💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)
💊 Liều tham khảo
Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.
📚 Bối cảnh: Điều trị ỉa bậy là một quá trình đa phương thức, đòi hỏi sự kiên nhẫn và phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, trẻ, và các chuyên gia y tế. Mục tiêu là làm sạch ruột, duy trì đại tiện đều đặn, và giải quyết các yếu tố tâm lý, hành vi liên quan. Việc giáo dục gia đình về bản chất của rối loạn (không phải lỗi của trẻ) là rất quan trọng để giảm căng thẳng và tăng cường sự hợp tác.
Thuốc nhuận tràng thẩm thấu
⚙ Kéo nước vào lòng ruột, làm mềm phân và tăng khối lượng phân, kích thích nhu động ruột. Đây là nhóm thuốc được ưu tiên hàng đầu trong điều trị táo bón chức năng ở trẻ em.
💊 Polyethylene Glycol (PEG) 3350 (không điện giải)
Liều khởi đầu: 0.4-0.8 g/kg/ngày; Liều duy trì: 0.2-0.4 g/kg/ngày, điều chỉnh để đạt 1-2 lần đại tiện phân mềm mỗi ngày. (theo Y văn) · Uống, pha với nước hoặc đồ uống khác.
💊 Lactulose
Trẻ 1-5 tuổi: 2.5-10 mL/ngày; Trẻ 6-12 tuổi: 10-20 mL/ngày. Điều chỉnh liều để đạt phân mềm. (theo Y văn) · Uống.
↔ PEG 3350 thường được ưu tiên do hiệu quả cao và ít tác dụng phụ hơn Lactulose (ít gây đầy hơi, chướng bụng). Các thuốc này có thể thay thế nhau tùy theo đáp ứng và dung nạp của trẻ.
Thuốc làm mềm phân
⚙ Làm giảm sức căng bề mặt của phân, cho phép nước và chất béo thấm vào phân, làm phân mềm hơn và dễ đi ngoài hơn.
💊 Docusate sodium
Trẻ 2-12 tuổi: 50-150 mg/ngày chia 1-3 lần. (theo Y văn) · Uống.
↔ Thường được sử dụng bổ trợ cùng với thuốc nhuận tràng thẩm thấu, không dùng đơn độc cho táo bón nặng.
Thụt tháo/Làm sạch ruột
⚙ Loại bỏ khối phân ứ đọng trong trực tràng và đại tràng dưới, giúp giảm áp lực và cho phép ruột phục hồi chức năng. Đây là bước khởi đầu quan trọng trong điều trị ỉa bậy có táo bón nặng.
💊 Dung dịch thụt tháo (ví dụ: dung dịch muối đẳng trương, dầu khoáng)
Liều và loại dung dịch tùy thuộc vào tuổi và mức độ ứ phân, thường theo hướng dẫn cụ thể của bác sĩ. Ví dụ: Dầu khoáng 15-30 mL/năm tuổi (tối đa 240 mL) qua đường uống hoặc thụt tháo. (theo Y văn) · Thụt trực tràng hoặc uống (dầu khoáng).
↔ Thụt tháo cần được thực hiện dưới sự hướng dẫn của nhân viên y tế. Dầu khoáng uống có thể giúp làm mềm phân và bôi trơn đường ruột, nhưng cần thận trọng nguy cơ hít sặc ở trẻ nhỏ.
Can thiệp hành vi và giáo dục
⚙ Thay đổi thói quen đi vệ sinh, giảm lo âu, tăng cường sự tự tin và kỹ năng kiểm soát ruột của trẻ thông qua các kỹ thuật tâm lý và giáo dục.
↔ Đây là trụ cột của điều trị, bao gồm: giáo dục trẻ và gia đình về rối loạn, thiết lập lịch đi vệ sinh đều đặn (ví dụ: ngồi bô/toilet 10 phút sau mỗi bữa ăn), hệ thống khen thưởng cho hành vi đúng, cải thiện chế độ ăn giàu chất xơ và đủ nước, khuyến khích vận động thể chất, và giải quyết các vấn đề tâm lý/căng thẳng trong gia đình/trường học.
⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.
💬 Góp ý bước này

Bước 11. Chống chỉ định, điều chỉnh theo bệnh kèm

📋 Theo Bộ Y tế
  • Chống chỉ định chẩn đoán ỉa bậy
    • Nếu rối loạn bài tiết phân liên quan đến một bệnh lý nội khoa nào đó thì không được phép chẩn đoán rối loạn ỉa bậy
  • Điều chỉnh theo bệnh kèm
    • Điều trị rối loạn tâm thần phối hợp
📚 Theo Y văn
  • Chống chỉ định của thuốc nhuận tràng/thụt tháo
    • Nghi ngờ tắc ruột cơ học (ví dụ: bệnh Hirschsprung chưa được loại trừ, tắc ruột do bã thức ăn, xoắn ruột).
    • Viêm ruột thừa cấp, viêm phúc mạc.
    • Đau bụng cấp không rõ nguyên nhân.
    • Dị ứng với thành phần của thuốc.
  • Điều chỉnh liều/chọn thuốc theo bệnh kèm
    • Bệnh thận mạn tính: Thận trọng khi dùng thuốc nhuận tràng chứa magie hoặc phosphate.
    • Bệnh tim mạch: Thận trọng với các thuốc có thể gây rối loạn điện giải nếu dùng quá liều.
    • Rối loạn tâm thần phối hợp (ADHD, lo âu, trầm cảm): Cần điều trị song song các rối loạn này bằng liệu pháp tâm lý hoặc thuốc (nếu cần) để tăng hiệu quả điều trị ỉa bậy.
  • Thận trọng khi dùng dầu khoáng
    • Nguy cơ hít sặc ở trẻ nhỏ, trẻ có rối loạn nuốt hoặc giảm phản xạ ho. Không nên dùng trước khi đi ngủ.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Nelson Textbook of Pediatrics, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 12. Theo dõi đáp ứng

📚 Theo Y văn
  • Theo dõi tần suất và tính chất đại tiện
    • Ghi nhật ký đại tiện: số lần đại tiện, số lần ỉa bậy, tính chất phân (thang Bristol Stool Scale).
    • Mục tiêu: 1-2 lần đại tiện phân mềm, không đau mỗi ngày, giảm dần hoặc hết ỉa bậy.
  • Theo dõi tình trạng táo bón
    • Đánh giá lại các triệu chứng táo bón (đau bụng, đau khi đi ngoài, giữ phân).
    • Có thể chụp X-quang bụng định kỳ để đánh giá tình trạng ứ phân nếu cần.
  • Theo dõi tâm lý và hành vi của trẻ
    • Đánh giá sự cải thiện về lòng tự trọng, các mối quan hệ xã hội, giảm lo âu/trầm cảm.
    • Theo dõi sự tuân thủ các can thiệp hành vi và chế độ ăn uống.
    • Sử dụng lại các thang đánh giá tâm lý (nếu có) để định lượng sự thay đổi.
  • Theo dõi tác dụng phụ của thuốc
    • Đầy hơi, chướng bụng, tiêu chảy, đau bụng do thuốc nhuận tràng.
    • Rối loạn điện giải (hiếm gặp nếu dùng đúng liều).
  • Thời gian theo dõi
    • Điều trị và theo dõi thường kéo dài vài tháng đến vài năm. Cần tái khám định kỳ để điều chỉnh kế hoạch điều trị.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Nelson Textbook of Pediatrics, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 13. Biến chứng

📋 Theo Bộ Y tế
  • Biến chứng thực thể (ở rối loạn ỉa bậy có táo bón kèm đại tiện không kiểm soát)
    • Phân bít chặt trong trực tràng
    • Chứng to đại tràng (megacolon)
    • Nứt hậu môn
  • Biến chứng tâm lý và xã hội
    • Trẻ là đối tượng trêu chọc và sự xa lánh của bạn bè hoặc người lớn
    • Lòng tự trọng rất thấp hoặc cô lập xã hội
    • Rối loạn lo âu hoặc các rối loạn cảm xúc hành vi khác
💬 Góp ý bước này

Bước 14. Chuyển tuyến, cờ đỏ

📋 Theo Bộ Y tế
  • Cần loại trừ các bệnh lý thực thể
    • Nếu rối loạn bài tiết phân liên quan đến một bệnh lý nội khoa nào đó thì không được phép chẩn đoán rối loạn ỉa bậy
📚 Theo Y văn
  • Cờ đỏ (Red flags) cần chuyển tuyến hoặc thăm khám chuyên khoa ngay lập tức
    • Khởi phát táo bón/ỉa bậy trước 1 tuổi.
    • Chậm thải phân su (sau 48 giờ sau sinh).
    • Không tăng cân hoặc sụt cân.
    • Nôn mửa liên tục, đặc biệt nôn ra mật.
    • Bụng chướng, đau bụng dữ dội.
    • Máu trong phân (không phải do nứt hậu môn rõ ràng).
    • Không có phản xạ hậu môn hoặc trương lực cơ thắt hậu môn bất thường.
    • Sốt không rõ nguyên nhân.
    • Các dấu hiệu thần kinh khu trú (yếu chi, thay đổi dáng đi).
    • Nghi ngờ lạm dụng tình dục (cần báo cáo và chuyển đến cơ quan bảo vệ trẻ em/chuyên gia tâm lý pháp y).
  • Chuyển tuyến chuyên khoa
    • Chuyên khoa Tiêu hóa Nhi: Nếu nghi ngờ bệnh lý thực thể đường tiêu hóa (ví dụ: bệnh Hirschsprung, bệnh Celiac, bệnh viêm ruột) hoặc táo bón kháng trị.
    • Chuyên khoa Tâm thần Nhi/Tâm lý lâm sàng: Nếu có các rối loạn tâm thần phối hợp nặng (trầm cảm, lo âu, ADHD, rối loạn hành vi) hoặc nghi ngờ lạm dụng tình dục, hoặc khi các can thiệp hành vi ban đầu không hiệu quả.
    • Chuyên khoa Ngoại Nhi: Nếu có biến chứng như nứt hậu môn nặng, sa trực tràng, hoặc cần can thiệp phẫu thuật cho các nguyên nhân thực thể.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Nelson Textbook of Pediatrics, UpToDate)
💬 Góp ý bước này
⭐ Bài này với bạn thế nào?
Hữu ích
Dễ sử dụng
Trình bày học thuật
Thấy bài hữu ích? Gửi cho bạn cùng lớp.