Xoắn tinh hoàn

ICD-10 · N44Ngoại khoa✓ Đã pre-checkChuyên khoaY văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

🕒 Cập nhật: 09/11/2026 · 📚 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

📖 Tổng quan bệnh học

Định nghĩa: Xoắn tinh hoàn (Testicular Torsion) là tình trạng tinh hoàn bị xoắn quanh cuống mạch máu của nó (thừng tinh), gây tắc nghẽn dòng máu đến tinh hoàn, dẫn đến thiếu máu cục bộ và hoại tử nếu không được điều trị kịp thời. Đây là một cấp cứu ngoại khoa.

Dịch tễ: Xoắn tinh hoàn thường gặp ở trẻ sơ sinh và thanh thiếu niên (độ tuổi 12-18), với tỷ lệ mắc khoảng 1/4000 nam giới dưới 25 tuổi. Tỷ lệ cao nhất ở trẻ sơ sinh và tuổi dậy thì. Tinh hoàn phải bị xoắn thường xuyên hơn tinh hoàn trái.

Cơ chế bệnh sinh: Xoắn tinh hoàn xảy ra khi tinh hoàn xoay quanh trục dọc của nó, làm xoắn thừng tinh (chứa động mạch tinh hoàn, tĩnh mạch, ống dẫn tinh, thần kinh). Điều này gây tắc nghẽn tĩnh mạch trước, dẫn đến ứ máu, phù nề, sau đó là tắc nghẽn động mạch, gây thiếu máu cục bộ và cuối cùng là hoại tử tinh hoàn. Yếu tố nguy cơ chính là dị tật 'bell clapper deformity' (dị tật chuông lắc), trong đó tinh hoàn không được cố định chắc chắn vào thành bìu, cho phép nó di động tự do và dễ bị xoắn.

Phân loại: Xoắn tinh hoàn được phân loại dựa trên vị trí xoắn: - Xoắn trong màng tinh hoàn (intravaginal torsion): Phổ biến nhất, liên quan đến dị tật 'bell clapper deformity', xảy ra khi tinh hoàn xoắn bên trong màng tinh hoàn. - Xoắn ngoài màng tinh hoàn (extravaginal torsion): Thường gặp ở trẻ sơ sinh, xảy ra trước khi tinh hoàn cố định vào bìu, khi tinh hoàn và màng tinh hoàn xoắn cùng nhau.

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📚 Theo Y văn

Bệnh nhân đến khám vì đau bìu cấp tính, đột ngột, dữ dội, thường chỉ ở một bên.
- Đau thường khởi phát khi nghỉ ngơi hoặc ngủ, đôi khi sau hoạt động thể chất nhẹ.
- Có thể kèm theo buồn nôn, nôn, đau bụng dưới hoặc vùng bẹn cùng bên.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📚 Theo Y văn

Tiền sử đau bìu thoáng qua trước đó (tự hết) có thể là dấu hiệu của xoắn và tháo xoắn tự nhiên.
- Tiền sử gia đình có xoắn tinh hoàn.
- Dị tật 'bell clapper deformity' (dị tật chuông lắc) là yếu tố giải phẫu bẩm sinh làm tăng nguy cơ.
- Tinh hoàn ẩn (cryptorchidism) có thể tăng nguy cơ xoắn.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📚 Theo Y văn

Đau bìu dữ dội, đột ngột, một bên. Sưng, đỏ bìu. Tinh hoàn bị xoắn thường nằm cao hơn và nằm ngang hơn so với bên đối diện (dấu hiệu Prehn âm tính). Mất phản xạ cơ bìu (cremasteric reflex) ở bên bị ảnh hưởng.
- Buồn nôn, nôn, sốt nhẹ (có thể xuất hiện muộn nếu có hoại tử hoặc viêm phản ứng).
- Sờ thấy thừng tinh dày, phù nề, có thể có khối u ở thừng tinh.
- Bìu có thể phù nề, đỏ, nhạy cảm khi chạm vào.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📚 Theo Y văn

Hội chứng đau bìu cấp (Acute Scrotal Pain Syndrome).
- Hội chứng viêm cấp tính (nếu có nhiễm trùng thứ phát hoặc hoại tử tinh hoàn).

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

🔀 Chẩn đoán phân biệt (bấm tên bệnh để mở bài)

Viêm mào tinh hoàn (Epididymitis) — Đau khởi phát từ từ, thường kèm sốt, tiểu buốt, tiểu rắt. Dấu hiệu Prehn dương tính (nâng bìu giảm đau). Phản xạ cơ bìu còn. Thường có tiền sử nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc quan hệ tình dục không an toàn.

Xoắn phần phụ tinh hoàn (Torsion of testicular appendage) — Đau khu trú ở cực trên tinh hoàn, thường ít dữ dội hơn. Có thể sờ thấy nốt xanh (blue dot sign) qua da bìu. Phản xạ cơ bìu còn. Siêu âm Doppler màu bìu cho thấy dòng máu tinh hoàn bình thường.

Thoát vị bẹn nghẹt (Incarcerated inguinal hernia) — Khối sưng ở bẹn-bìu, không đẩy lên được, có thể kèm tắc ruột (đau bụng, nôn, bí trung đại tiện). Siêu âm có thể thấy quai ruột trong bìu.

Viêm tinh hoàn (Orchitis) — Thường kèm quai bị hoặc nhiễm virus khác. Đau và sưng tinh hoàn, có thể kèm sốt. Phản xạ cơ bìu còn.

Chấn thương bìu (Scrotal trauma) — Có tiền sử chấn thương rõ ràng. Siêu âm có thể thấy tụ máu, vỡ tinh hoàn.

📚 Theo Y văn

Phân biệt với các nguyên nhân khác gây đau bìu cấp tính.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu

🥇 Khẳng định chẩn đoán/Đặc hiệu cao

Siêu âm Doppler màu bìu

Giảm hoặc mất dòng chảy mạch máu trong tinh hoàn bị ảnh hưởng so với bên đối diện. — Là dấu hiệu trực tiếp của xoắn tinh hoàn, cho thấy thiếu máu cục bộ. Có thể thấy tinh hoàn sưng to, giảm âm, có dịch quanh tinh hoàn. Độ nhạy và độ đặc hiệu cao (trên 90%).

📊 Hỗ trợ gợi ý

Tổng phân tích nước tiểu

Bình thường hoặc không có bạch cầu, hồng cầu, vi khuẩn. — Giúp phân biệt với viêm mào tinh hoàn/viêm tinh hoàn do nhiễm trùng đường tiết niệu. Nếu có bạch cầu, nitrit, esterase bạch cầu dương tính, gợi ý nhiễm trùng.

Công thức máu

Bạch cầu có thể tăng nhẹ (nếu có hoại tử hoặc viêm phản ứng). — Không đặc hiệu cho xoắn tinh hoàn nhưng có thể phản ánh mức độ phản ứng viêm của cơ thể. Thường không cần thiết cho chẩn đoán cấp cứu.

📚 Theo Y văn

Siêu âm Doppler màu bìu là phương pháp chẩn đoán hình ảnh chính và quan trọng nhất.
- Các xét nghiệm khác giúp loại trừ các chẩn đoán phân biệt.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📚 Theo Y văn

Chẩn đoán xác định dựa vào lâm sàng điển hình (đau bìu cấp, đột ngột, mất phản xạ cơ bìu, tinh hoàn nằm cao và ngang) và xác nhận bằng siêu âm Doppler màu bìu cho thấy giảm hoặc mất dòng máu đến tinh hoàn.
- Trong trường hợp nghi ngờ cao xoắn tinh hoàn và không thể thực hiện siêu âm kịp thời hoặc kết quả siêu âm không rõ ràng, phẫu thuật thăm dò là cần thiết để tránh bỏ lỡ chẩn đoán và cứu sống tinh hoàn.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📚 Theo Y văn

Mức độ tổn thương tinh hoàn phụ thuộc vào thời gian thiếu máu cục bộ (thời gian từ khi khởi phát triệu chứng đến khi tháo xoắn).
- Thời gian < 6 giờ: Tỷ lệ cứu sống tinh hoàn cao (>90%).
- Thời gian 6-12 giờ: Tỷ lệ cứu sống khoảng 50-70%.
- Thời gian 12-24 giờ: Tỷ lệ cứu sống khoảng 20-50%.
- Thời gian > 24 giờ: Tỷ lệ cứu sống rất thấp (<10%), nguy cơ hoại tử tinh hoàn cao.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📚 Theo Y văn

Xoắn tinh hoàn là do tinh hoàn xoay quanh trục thừng tinh.
- Nguyên nhân thường gặp nhất là dị tật bẩm sinh 'bell clapper deformity' (tinh hoàn không được cố định chắc chắn vào thành bìu, cho phép nó di động tự do).
- Các yếu tố khác có thể góp phần bao gồm hoạt động thể chất mạnh, chấn thương, hoặc sự thay đổi nhiệt độ đột ngột.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)

💊 Liều tham khảo

Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.

📚 Bối cảnh: Nguyên tắc điều trị xoắn tinh hoàn là can thiệp khẩn cấp để tháo xoắn và cố định tinh hoàn. Mọi sự chậm trễ đều làm tăng nguy cơ hoại tử tinh hoàn và các biến chứng lâu dài. Phẫu thuật là tiêu chuẩn vàng.

Giảm đau

⚙ Ức chế tổng hợp prostaglandin, giảm dẫn truyền cảm giác đau.

💊 Paracetamol

Theo Y văn, cần đối chiếu · Uống/Tiêm tĩnh mạch

💊 Ibuprofen

Theo Y văn, cần đối chiếu · Uống

↔ Sử dụng để kiểm soát đau trước phẫu thuật và sau phẫu thuật.

Tháo xoắn bằng tay (Manual detorsion)

⚙ Xoay tinh hoàn theo chiều ngược lại với chiều xoắn để phục hồi lưu lượng máu.

↔ Có thể thử thực hiện trong khi chờ phẫu thuật, đặc biệt nếu thời gian vận chuyển đến phòng mổ kéo dài. Hướng xoay thường là ra ngoài và lên trên (ngược chiều kim đồng hồ cho tinh hoàn trái, cùng chiều kim đồng hồ cho tinh hoàn phải). Cần xác nhận bằng siêu âm sau đó và vẫn cần phẫu thuật để cố định tinh hoàn.

Phẫu thuật tháo xoắn và cố định tinh hoàn (Orchiopexy)

⚙ Phục hồi lưu lượng máu bằng cách tháo xoắn tinh hoàn và cố định tinh hoàn vào thành bìu để ngăn ngừa tái phát.

↔ Đây là phương pháp điều trị dứt điểm và cấp cứu. Phải thực hiện ngay lập tức. - Nguyên tắc phẫu thuật: 1. Mở bìu, bộc lộ tinh hoàn bị xoắn. 2. Tháo xoắn tinh hoàn theo chiều ngược kim đồng hồ (thường là 720 độ). 3. Đánh giá khả năng sống của tinh hoàn: quan sát màu sắc, tưới máu sau khi tháo xoắn. Nếu tinh hoàn hồng hào trở lại, có thể bảo tồn. 4. Cố định tinh hoàn bị xoắn vào thành bìu (orchiopexy) bằng chỉ không tiêu để ngăn ngừa tái xoắn. 5. Cố định tinh hoàn đối diện dự phòng (contralateral orchiopexy) vì nguy cơ xoắn ở bên còn lại cũng cao do dị tật 'bell clapper deformity' thường là hai bên. 6. Nếu tinh hoàn hoại tử hoàn toàn (đen, không có dấu hiệu phục hồi tưới máu) và không thể cứu vãn, thực hiện cắt bỏ tinh hoàn (orchiectomy).

⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.

📚 Theo Y văn

Xoắn tinh hoàn là một cấp cứu ngoại khoa. Mục tiêu là phục hồi lưu lượng máu đến tinh hoàn càng sớm càng tốt để cứu sống tinh hoàn. Thời gian vàng là trong vòng 6 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng.
- Phẫu thuật tháo xoắn và cố định tinh hoàn (orchiopexy) là phương pháp điều trị dứt điểm và cấp cứu.
- Tháo xoắn bằng tay có thể được thử trong khi chờ phẫu thuật nhưng không thay thế phẫu thuật.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 11. Chống chỉ định, điều chỉnh theo bệnh kèm

📚 Theo Y văn

Không có chống chỉ định tuyệt đối cho phẫu thuật tháo xoắn tinh hoàn vì đây là một cấp cứu đe dọa mất cơ quan.
- Bệnh nhân có bệnh lý đông máu: cần điều chỉnh rối loạn đông máu trước phẫu thuật nếu có thể, nhưng không trì hoãn phẫu thuật quá mức.
- Bệnh nhân có bệnh lý tim mạch, hô hấp nặng: cần đánh giá và ổn định tình trạng toàn thân trước phẫu thuật, nhưng không trì hoãn phẫu thuật tháo xoắn.
- Tình trạng tinh hoàn hoại tử hoàn toàn: chỉ định cắt bỏ tinh hoàn (orchiectomy) thay vì cố gắng bảo tồn.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 12. Theo dõi đáp ứng

📚 Theo Y văn

Theo dõi sau phẫu thuật bao gồm giảm đau, giảm sưng, dấu hiệu nhiễm trùng vết mổ.
- Đánh giá khả năng sống của tinh hoàn sau phẫu thuật (nếu được bảo tồn) bằng siêu âm Doppler màu định kỳ trong vài tuần đến vài tháng.
- Theo dõi các biến chứng như nhiễm trùng vết mổ, chảy máu, teo tinh hoàn.
- Đánh giá chức năng nội tiết và sinh sản về lâu dài (nếu có teo tinh hoàn hoặc cắt bỏ tinh hoàn).

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 13. Biến chứng

📚 Theo Y văn

Teo tinh hoàn, vô sinh, nhiễm trùng, đau mạn tính.
- Teo tinh hoàn (Testicular atrophy): Biến chứng phổ biến nhất, đặc biệt nếu thời gian Thiếu máu cục bộ kéo dài. Có thể xảy ra ngay cả khi tinh hoàn được cứu sống.
- Vô sinh (Infertility): Do tổn thương tinh hoàn hoặc phản ứng miễn dịch chống lại tinh hoàn còn lại (nếu chỉ còn một tinh hoàn hoặc cả hai đều bị ảnh hưởng).
- Nhiễm trùng (Infection): Nhiễm trùng vết mổ, viêm mào tinh hoàn.
- Đau mạn tính (Chronic pain): Đau bìu kéo dài sau phẫu thuật.
- Tái xoắn (Recurrence): Hiếm gặp nếu đã cố định tinh hoàn đúng cách.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 14. Chuyển tuyến, cờ đỏ

📚 Theo Y văn

Mọi trường hợp nghi ngờ xoắn tinh hoàn đều là cấp cứu ngoại khoa và cần được chuyển đến cơ sở y tế có khả năng phẫu thuật ngay lập tức.
- Cờ đỏ: Đau bìu cấp tính, đột ngột, dữ dội ở trẻ em hoặc thanh thiếu niên. Mất phản xạ cơ bìu. Tinh hoàn nằm cao và ngang. Đây là những dấu hiệu cảnh báo cần can thiệp khẩn cấp.
- Chuyển tuyến: Bệnh nhân cần được chuyển đến phòng cấp cứu hoặc khoa ngoại tiết niệu/ngoại nhi ngay lập tức để được chẩn đoán và điều trị phẫu thuật khẩn cấp. Thời gian là yếu tố quyết định khả năng cứu sống tinh hoàn.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

⭐ Bài này với bạn thế nào?

Hữu ích

Dễ sử dụng

Trình bày học thuật

Thấy bài hữu ích? Gửi cho bạn cùng lớp.