Chán ăn tâm thần (Anorexia Nervosa)

ICD-10 · F50.0Tâm thần✓ Đã pre-checkChuyên khoa2058/QĐ-BYT (14/5/2020) — Một số rối loạn tâm thần thường gặp

🕒 Cập nhật: 09/11/2026 · 📚 Nguồn: 2058/QĐ-BYT (14/5/2020) — Một số rối loạn tâm thần thường gặp

🔗 Triệu chứng / hội chứng liên quan — bấm để mở cửa tiếp cận

📖 Tổng quan bệnh học

Định nghĩa: Chán ăn tâm thần, hay Anorexia Nervosa, là một bệnh lý thuộc chuyên khoa Tâm thần. Bệnh được mã hóa theo phân loại quốc tế ICD-10 là F50.0.

Dịch tễ: Nội dung bệnh được cung cấp không đề cập đến các số liệu dịch tễ học cụ thể về tỷ lệ mắc hay phân bố của Chán ăn tâm thần. Do đó, không có thông tin định lượng hay định tính chi tiết về dịch tễ học của bệnh trong tài liệu này.

Cơ chế bệnh sinh: Nội dung bệnh không trình bày chi tiết về cơ chế bệnh sinh của Chán ăn tâm thần. Mặc dù có đề cập đến 'Nguyên nhân cơ bản' và 'Yếu tố tham gia gây bệnh', nhưng các thông tin cụ thể về chúng không được cung cấp trong tài liệu này.

Phân loại: Chán ăn tâm thần được phân loại theo hệ thống mã hóa quốc tế ICD-10 với mã F50.0. Việc chẩn đoán bệnh được thực hiện dựa trên các tiêu chuẩn cụ thể của ICD-10.

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📋 Theo Bộ Y tế

Lý do đến khám
- Sút cân có dụng ý do bệnh nhân gây ra và duy trì.
Bệnh sử/diễn tiến
- Chán ăn tâm thần là một rối loạn tâm thần nặng, có mối quan hệ với rối loạn ám ảnh, với trầm cảm điển hình và có nguy cơ tự sát cao.

💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📋 Theo Bộ Y tế

Nguyên nhân cơ bản
- Nguyên nhân cơ bản của chán ăn tâm thần còn chưa rõ ràng.
Yếu tố tham gia gây bệnh
- Sự tác động qua lại của các nhân tố sinh học – văn hóa – xã hội.
- Tính dễ bị tổn thương của nhân cách.
Hậu quả/Biến đổi thứ phát
- Kém dinh dưỡng ở nhiều mức độ trầm trọng khác nhau.
- Gây ra những biến đổi chuyển hóa, nội tiết thứ phát và rối loạn các chức năng cơ thể.

💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📋 Theo Bộ Y tế

Tiêu chuẩn chẩn đoán theo ICD-10
- Cân nặng cơ thể duy trì ít nhất 15% thấp hơn cân nặng phải có (hoặc là giảm cân nặng hoặc là chưa bao giờ đạt tới).
- Các bệnh nhân trước tuổi dậy thì biểu hiện không đạt được cân nặng phải có trong thời kì lớn lên.
- Sút cân tự gây ra bởi tránh “các thức ăn gây béo” và do một hoặc nhiều hơn các biện pháp sau: tự gây nôn, dùng thuốc tẩy, luyện tập quá mức, dùng thuốc làm ăn mất ngon và thuốc lợi tiểu.
- Hình ảnh thân thể bị méo mó dưới dạng một bệnh lý tâm thần đặc hiệu do sợ béo dai dẳng như một ý tưởng xâm phạm, quá đáng và bệnh nhân tự đặt một ngưỡng cân nặng thấp cho mình.
- Một rối loạn nội tiết lan tỏa bao gồm trục dưới đồi – tuyến yên – tuyến sinh dục biểu hiện ở phụ nữ là mất kinh và ở nam giới là mất thích thú và mất khả năng tình dục.
- Nếu bắt đầu trước tuổi dậy thì, thì các hiện tượng kế tiếp của thời kì dậy thì bị chậm hay ngừng lại (ngừng lớn, ở con gái vú không phát triển và mất kinh nguyệt nguyên phát, ở con trai bộ phận sinh dục vẫn như trẻ em). Khi phục hồi, hiện tượng dậy thì hoàn toàn bình thường nhưng kinh nguyệt muộn.

💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📚 Theo Y văn

Hội chứng trầm cảm
- Khí sắc trầm, mất hứng thú/niềm vui, giảm năng lượng, rối loạn giấc ngủ, rối loạn ăn uống (chán ăn hoặc ăn nhiều), cảm giác vô dụng/tội lỗi, giảm khả năng tập trung, ý nghĩ về cái chết/tự sát.
Hội chứng rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD - Obsessive-Compulsive Disorder)
- Có các ám ảnh (ý nghĩ, hình ảnh, thôi thúc lặp đi lặp lại, dai dẳng, không mong muốn, gây lo âu) và/hoặc cưỡng chế (hành vi lặp đi lặp lại hoặc hành vi tinh thần mà cá nhân cảm thấy bị thôi thúc thực hiện để đáp ứng ám ảnh hoặc theo các quy tắc cứng nhắc, nhằm giảm lo âu hoặc ngăn chặn một sự kiện đáng sợ).
Hội chứng mệt mỏi mạn tính (CFS - Chronic Fatigue Syndrome)
- Mệt mỏi kéo dài ít nhất 6 tháng, không thuyên giảm khi nghỉ ngơi, không do gắng sức quá mức, và kèm theo ít nhất 4 trong các triệu chứng sau: suy giảm trí nhớ/tập trung, đau họng, hạch bạch huyết sưng đau, đau cơ, đau khớp không sưng đỏ, đau đầu kiểu mới/nặng hơn, giấc ngủ không phục hồi, khó chịu sau gắng sức.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: DSM-5 - Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th Edition; CDC Guidelines - Centers for Disease Control and Prevention)

💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

🔀 Chẩn đoán phân biệt (bấm tên bệnh để mở bài)

Sút cân do nguyên nhân bệnh cơ thể (rối loạn dạ dày – ruột như bệnh Crohn, hội chứng khó hấp thu; các bệnh rối loạn chuyển hóa; u não; ung thư) — Thường tìm thấy căn nguyên thực thể rõ ràng; bệnh nhân nhận biết thực tế sút cân, không tin rằng mình quá béo ngay cả khi đang gầy mòn.

Trầm cảm — Sút cân do không chịu ăn, mất ngon miệng, khí sắc trầm, ít vận động và suy nghĩ chậm chạp; nhưng không thể hiện những ý tưởng méo mó về cơ thể như trong chán ăn tâm thần. Các trắc nghiệm tâm lý có thể cung cấp thêm cho chẩn đoán trầm cảm.

Rối loạn ăn uống tránh né/hạn chế thức ăn (ARFID - Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder) — Bệnh nhân tránh né thức ăn do thiếu hứng thú, sợ hãi hậu quả (nghẹt thở, nôn ói) hoặc đặc điểm cảm giác của thức ăn, dẫn đến suy dinh dưỡng. Tuy nhiên, không có sự méo mó hình ảnh cơ thể hay nỗi sợ tăng cân như trong chán ăn tâm thần.

💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

📋 Theo Bộ Y tế

Xét nghiệm máu
- Huyết học
- Sinh hoá
- Vi sinh (HIV, VGB, VGC)
Xét nghiệm nước tiểu
- Xét nghiệm tìm chất ma tuý
- Huyết thanh chẩn đoán giang mai
Xét nghiệm hormon
- Hormon sinh dục và phát triển (đánh giá hậu quả)
- Hormon tuyến giáp
Trắc nghiệm tâm lý
- Nhóm trắc nghiệm tâm lý đánh giá trầm cảm (Beck, Hamilton trầm cảm…)
- Đánh giá lo âu (Zung, Hamilton lo âu…)
- Đánh giá nhân cách (MMPI, EPI…)
- Đánh giá rối loạn giấc ngủ (PSQI…)
Các xét nghiệm chuyên khoa khác xác định bệnh lý kết hợp hoặc loại trừ nguyên nhân thực thể
- Điện não đồ, lưu huyết não
- Điện tâm đồ, XQ tim phổi, siêu âm ổ bụng, siêu âm tuyến giáp
- CT, MRI...

🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu

📊 Hỗ trợ/gợi ý

Công thức máu (CBC - Complete Blood Count)

Thiếu máu (Hemoglobin < 12 g/dL ở nữ, < 13 g/dL ở nam); Giảm bạch cầu (< 4.0 x 10^9/L); Giảm tiểu cầu (< 150 x 10^9/L) (theo Y văn) — Đánh giá tình trạng thiếu máu, suy tủy xương do suy dinh dưỡng; các rối loạn điện giải có thể gây giảm bạch cầu.

Điện giải đồ (Na+, K+, Cl-)

Hạ kali máu (< 3.5 mEq/L); Hạ natri máu (< 135 mEq/L); Hạ clo máu (< 98 mEq/L) (theo Y văn) — Đánh giá rối loạn điện giải do nôn ói, lạm dụng thuốc lợi tiểu/thuốc tẩy.

Glucose máu

Hạ đường huyết (< 70 mg/dL hoặc < 3.9 mmol/L) (theo Y văn) — Đánh giá tình trạng suy dinh dưỡng, suy kiệt.

Chức năng gan (AST, ALT, Bilirubin)

AST/ALT > 40 U/L; Bilirubin > 1.2 mg/dL (theo Y văn) — Đánh giá tổn thương gan do suy dinh dưỡng hoặc các bệnh lý kèm theo.

Chức năng thận (Creatinine, BUN - Blood Urea Nitrogen)

Creatinine > 1.2 mg/dL; BUN > 20 mg/dL (theo Y văn) — Đánh giá chức năng thận, tình trạng mất nước.

Albumin máu

Hạ albumin máu (< 3.5 g/dL) (theo Y văn) — Đánh giá mức độ suy dinh dưỡng protein.

Tổng phân tích nước tiểu

Bất thường (protein niệu, glucose niệu, keton niệu) (theo Y văn) — Đánh giá chức năng thận, tình trạng mất nước, keton niệu có thể gặp trong nhịn đói kéo dài.

Hormon sinh dục (LH - Luteinizing Hormone, FSH - Follicle-Stimulating Hormone, Estradiol/Testosterone)

Giảm LH, FSH, Estradiol ở nữ; Giảm Testosterone ở nam (theo Y văn) — Đánh giá hậu quả rối loạn nội tiết trục dưới đồi – tuyến yên – tuyến sinh dục, gây mất kinh/mất khả năng tình dục.

Hormon tuyến giáp (TSH - Thyroid-Stimulating Hormone, fT3 - free Triiodothyronine, fT4 - free Thyroxine)

TSH, fT3, fT4 có thể giảm hoặc bình thường thấp (theo Y văn) — Loại trừ bệnh lý tuyến giáp gây sút cân; đánh giá tình trạng suy giáp thứ phát do suy dinh dưỡng.

Thang đánh giá trầm cảm (Beck Depression Inventory - BDI, Hamilton Depression Rating Scale - HDRS)

Điểm cao hơn ngưỡng cắt (ví dụ BDI > 13 điểm gợi ý trầm cảm nhẹ) (theo Y văn) — Đánh giá mức độ trầm cảm đi kèm.

Thang đánh giá lo âu (Zung Self-Rating Anxiety Scale - SAS, Hamilton Anxiety Rating Scale - HARS)

Điểm cao hơn ngưỡng cắt (ví dụ SAS > 45 điểm gợi ý lo âu) (theo Y văn) — Đánh giá mức độ lo âu đi kèm.

Trắc nghiệm nhân cách (MMPI - Minnesota Multiphasic Personality Inventory, EPI - Eysenck Personality Inventory)

Các chỉ số nhân cách bất thường (theo Y văn) — Đánh giá các nét rối loạn nhân cách đi kèm.

Thang đánh giá rối loạn giấc ngủ (PSQI - Pittsburgh Sleep Quality Index)

Điểm PSQI > 5 gợi ý rối loạn giấc ngủ (theo Y văn) — Đánh giá rối loạn giấc ngủ.

Điện tâm đồ (ECG - Electrocardiogram)

Nhịp chậm xoang (< 60 bpm), QT kéo dài (> 440 ms ở nam, > 460 ms ở nữ), loạn nhịp (theo Y văn) — Đánh giá biến chứng tim mạch do suy dinh dưỡng, rối loạn điện giải.

🔍 Tầm soát

Xét nghiệm HIV, Viêm gan B (VGB), Viêm gan C (VGC)

Dương tính (theo Y văn) — Loại trừ các nguyên nhân nhiễm trùng gây sút cân.

Xét nghiệm tìm chất ma túy

Dương tính (theo Y văn) — Loại trừ nguyên nhân sút cân do lạm dụng chất.

• Loại trừ nguyên nhân thực thể

Điện não đồ (EEG - Electroencephalogram)

Bất thường (sóng chậm lan tỏa, sóng kịch phát) (theo Y văn) — Loại trừ các bệnh lý thần kinh trung ương gây sút cân hoặc rối loạn tâm thần.

X-quang tim phổi

Bất thường (tràn dịch màng phổi, viêm phổi, u phổi) (theo Y văn) — Loại trừ các bệnh lý hô hấp, tim mạch gây sút cân.

Siêu âm ổ bụng

Bất thường (gan nhiễm mỡ, sỏi mật, u) (theo Y văn) — Loại trừ các bệnh lý tiêu hóa, gan mật gây sút cân.

Siêu âm tuyến giáp

Bất thường (nhân giáp, viêm giáp) (theo Y văn) — Loại trừ bệnh lý tuyến giáp.

CT (Computed Tomography)/MRI (Magnetic Resonance Imaging) sọ não

Bất thường (u não, teo não, tổn thương cấu trúc) (theo Y văn) — Loại trừ u não hoặc các tổn thương cấu trúc não gây sút cân hoặc rối loạn tâm thần.

💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📋 Theo Bộ Y tế

Dựa trên tiêu chuẩn ICD-10
- Cân nặng cơ thể duy trì ít nhất 15% thấp hơn cân nặng phải có (hoặc là giảm cân nặng hoặc là chưa bao giờ đạt tới). Các bệnh nhân trước tuổi dậy thì biểu hiện không đạt được cân nặng phải có trong thời kì lớn lên.
- Sút cân tự gây ra bởi tránh “các thức ăn gây béo” và do một hoặc nhiều hơn các biện pháp sau: tự gây nôn, dùng thuốc tẩy, luyện tập quá mức, dùng thuốc làm ăn mất ngon và thuốc lợi tiểu.
- Hình ảnh thân thể bị méo mó dưới dạng một bệnh lý tâm thần đặc hiệu do sợ béo dai dẳng như một ý tưởng xâm phạm, quá đáng và bệnh nhân tự đặt một ngưỡng cân nặng thấp cho mình.
- Một rối loạn nội tiết lan tỏa bao gồm trục dưới đồi – tuyến yên – tuyến sinh dục biểu hiện ở phụ nữ là mất kinh và ở nam giới là mất thích thú và mất khả năng tình dục.
- Nếu bắt đầu trước tuổi dậy thì, thì các hiện tượng kế tiếp của thời kì dậy thì bị chậm hay ngừng lại (ngừng lớn, ở con gái vú không phát triển và mất kinh nguyệt nguyên phát, ở con trai bộ phận sinh dục vẫn như trẻ em). Khi phục hồi, hiện tượng dậy thì hoàn toàn bình thường nhưng kinh nguyệt muộn.

💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📚 Theo Y văn

Đánh giá mức độ nặng dựa trên chỉ số khối cơ thể (BMI - Body Mass Index) (theo DSM-5)
- Nhẹ: BMI ≥ 17 kg/m²
- Trung bình: BMI 16-16.99 kg/m²
- Nặng: BMI 15-15.99 kg/m²
- Rất nặng: BMI < 15 kg/m²
Đánh giá mức độ suy dinh dưỡng và biến chứng
- Mức độ kém dinh dưỡng: dựa vào các xét nghiệm sinh hóa (albumin, điện giải), dấu hiệu lâm sàng (phù, teo cơ).
- Biến chứng nội khoa: rối loạn điện giải nặng, nhịp tim chậm, hạ huyết áp, hạ thân nhiệt, suy tim, suy thận, loãng xương, thiếu máu, suy giảm chức năng gan.
- Biến chứng tâm thần: mức độ trầm cảm, lo âu, ý tưởng tự sát, rối loạn ám ảnh cưỡng chế đi kèm.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: DSM-5 - Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th Edition; American Psychiatric Association Practice Guidelines for the Treatment of Patients With Eating Disorders)

💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📋 Theo Bộ Y tế

Nguyên nhân cơ bản
- Nguyên nhân cơ bản của chán ăn tâm thần còn chưa rõ ràng.
Các yếu tố tham gia gây bệnh
- Nhân tố sinh học.
- Nhân tố văn hóa – xã hội.
- Tính dễ bị tổn thương của nhân cách.

💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)

💊 Liều tham khảo

Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.

📚 Bối cảnh: Nguyên tắc điều trị chung (theo Bộ Y tế): - Kết hợp liệu pháp tâm lý và liệu pháp hóa dược. - Đảm bảo chế độ ăn đủ các chất dinh dưỡng chủ yếu, có sự hợp tác với các nhà dinh dưỡng. - Cấp cứu nội khoa và tâm thần nếu cần thiết. - Ưu tiên đơn trị liệu; nếu chưa hiệu quả thì sử dụng đồng thời một thuốc chống trầm cảm và một thuốc an thần kinh được khuyến cáo nhiều hơn cả. - Khởi liều thấp và tăng liều từ từ cho đến khi có hiệu quả. - Hạn chế lạm dụng nhóm giải lo âu gây nghiện. Thăm khám ban đầu xem như là trị liệu: thầy thuốc cần thiết lập mối quan hệ tốt bằng cách biểu lộ sự quan tâm tới cuộc sống của bệnh nhân và gia đình, giúp cho họ hy vọng vào tương lai. Thái độ của thầy thuốc nghiêm túc nhưng thân thiện. Liệu pháp tâm lý kết hợp với chăm sóc, quan tâm thực sự đến bệnh nhân, yêu cầu họ không được nhịn đói. Cần giải thích cho bệnh nhân rằng ăn uống được phục hồi bình thường sẽ làm giảm sự bận tâm của họ về thức ăn, giảm mệt mỏi và trầm cảm, giúp cải thiện mối quan hệ với gia đình và bạn bè. Cần chỉ ra cho bệnh nhân thấy sự cần thiết của một chế độ ăn hợp lý, đa dạng, ăn uống đều đặn những thức ăn giàu năng lượng, không nên ăn theo những ý thích kì cục.

Liệu pháp tâm lý

⚙ Giúp bệnh nhân thay đổi suy nghĩ, hành vi liên quan đến ăn uống và hình ảnh cơ thể; giải quyết các vấn đề tâm lý tiềm ẩn.

↔ Tiến hành liệu pháp tâm lý cá nhân, liệu pháp tâm lý nhóm và liệu pháp gia đình phối hợp với giáo dục cho mọi thành viên trong gia đình đều quan tâm và làm điều tốt cho người bệnh.

Thuốc chống trầm cảm (Antidepressants) - SSRI, SNRI, 3 vòng hoặc nhóm khác

⚙ Điều trị các triệu chứng trầm cảm và xung động ám ảnh đi kèm, giúp cải thiện khí sắc và giảm lo âu. Chán ăn tâm thần thường phối hợp trầm cảm và những xung động ám ảnh nên thuốc chống trầm cảm được chỉ định.

💊 Imipramin

25 - 300 mg/24 giờ · Uống

💊 Amitriptylin

25 - 300 mg/24 giờ · Uống

💊 Paroxetin

20 - 80 mg/24 giờ · Uống

💊 Fluoxetin

10 - 80 mg/24 giờ · Uống

💊 Fluvoxamin

50 - 300 mg/24 giờ · Uống

💊 Citalopram

20 - 60 mg/24 giờ · Uống

💊 Escitalopram

10 - 20mg/24 giờ · Uống

💊 Sertralin

50 - 200 mg/24 giờ · Uống

💊 Venlafaxin

37,5 - 375 mg/24 giờ · Uống

💊 Mirtazapin

15 - 60 mg/24 giờ · Uống

↔ Chọn một hoặc hai hoặc ba thuốc trong số các thuốc trên. Các thuốc trong nhóm này có thể thay thế nhau tùy theo đáp ứng và dung nạp của bệnh nhân. Fluoxetine là SSRI được nghiên cứu nhiều nhất trong Anorexia Nervosa, nhưng hiệu quả thường chỉ rõ rệt sau khi đã phục hồi cân nặng (theo Y văn).

Thuốc bình thần, giải lo âu (Anxiolytics) - Benzodiazepines và Non-benzodiazepines

⚙ Giảm lo âu, căng thẳng, mất ngủ đi kèm. Hạn chế lạm dụng do nguy cơ gây nghiện.

💊 Diazepam

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống

💊 Lorazepam

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống

💊 Bromazepam

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống

💊 Alprazolam

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống

💊 Etifoxine HCL

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống

💊 Sedanxio

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống

💊 Zopiclon

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống

↔ Tùy trường hợp cụ thể, điều trị phối hợp. Các thuốc trong nhóm này có thể thay thế nhau. Cần thận trọng khi sử dụng benzodiazepines do nguy cơ phụ thuộc.

Thuốc chẹn beta giao cảm (Beta-blockers)

⚙ Kiểm soát các triệu chứng thực vật của lo âu như đánh trống ngực, run tay.

💊 Propranolol

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống

↔ Sử dụng khi có các triệu chứng lo âu thực thể nổi bật.

Thuốc nuôi dưỡng tế bào thần kinh, hỗ trợ chức năng gan, tăng cường nhận thức

⚙ Hỗ trợ chức năng não bộ và các cơ quan bị ảnh hưởng do suy dinh dưỡng.

💊 Piracetam

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống/Tiêm

💊 Ginkgo Biloba

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống

💊 Vinpocetin

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống/Tiêm

💊 Choline Alfoscerate

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống/Tiêm

💊 Nicergoline

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống

↔ Các thuốc này có vai trò hỗ trợ, không phải điều trị chính.

Hỗ trợ dinh dưỡng

⚙ Phục hồi cân nặng và tình trạng dinh dưỡng, điều chỉnh các rối loạn chuyển hóa.

↔ Bổ sung dinh dưỡng, vitamine nhóm B và khoáng chất. Chế độ ăn dễ tiêu hóa (mềm, nhiều xơ), đủ vitamin và khoáng chất (hoa quả, ….), tránh chất kích thích, uống đủ nước. Nuôi dưỡng đường tĩnh mạch trong những trường hợp cần thiết. Vận động trị liệu, hoạt động trị liệu.

⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.

💬 Góp ý bước này

Bước 11. Chống chỉ định, điều chỉnh theo bệnh kèm

📚 Theo Y văn

Chống chỉ định chung cho thuốc chống trầm cảm
- Quá mẫn với thành phần thuốc.
- Sử dụng đồng thời với thuốc ức chế MAO (MAOIs - Monoamine Oxidase Inhibitors) (đối với SSRI, SNRI, TCA - Tricyclic Antidepressants).
- Giai đoạn cấp của nhồi máu cơ tim (đối với TCA).
- Glaucoma góc đóng, bí tiểu (đối với TCA).
Chống chỉ định/Thận trọng với thuốc giải lo âu nhóm Benzodiazepines
- Quá mẫn, suy hô hấp nặng, suy gan nặng, nhược cơ nặng, hội chứng ngưng thở khi ngủ.
- Thận trọng ở bệnh nhân có tiền sử lạm dụng chất do nguy cơ phụ thuộc.
Điều chỉnh theo bệnh kèm và tình trạng suy dinh dưỡng
- Rối loạn điện giải nặng: cần điều chỉnh trước khi dùng thuốc có thể ảnh hưởng đến tim (ví dụ: TCA có thể gây kéo dài QT).
- Suy gan, suy thận: điều chỉnh liều thuốc theo chức năng gan/thận.
- Hạ huyết áp, nhịp tim chậm: thận trọng khi dùng thuốc có thể làm trầm trọng thêm (ví dụ: một số thuốc chống trầm cảm, beta-blockers).
- Nguy cơ hội chứng tái nuôi dưỡng (refeeding syndrome): cần theo dõi chặt chẽ điện giải, phosphate, glucose khi bắt đầu nuôi dưỡng tích cực.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Dược thư Quốc gia Việt Nam, UpToDate, American Psychiatric Association Practice Guidelines for the Treatment of Patients With Eating Disorders)

💬 Góp ý bước này

Bước 12. Theo dõi đáp ứng

📚 Theo Y văn

Theo dõi cân nặng
- Mục tiêu tăng cân dần đều (0.5-1 kg/tuần đối với bệnh nhân nội trú, 0.2-0.5 kg/tuần đối với ngoại trú) (theo Y văn).
Theo dõi các chỉ số sinh tồn
- Nhịp tim, huyết áp, thân nhiệt (đặc biệt khi có nhịp chậm, hạ huyết áp, hạ thân nhiệt).
Theo dõi xét nghiệm cận lâm sàng
- Điện giải đồ, glucose, chức năng gan thận, công thức máu định kỳ để phát hiện và xử trí biến chứng, đặc biệt trong giai đoạn tái nuôi dưỡng.
Đánh giá tình trạng tâm thần
- Khí sắc, mức độ lo âu, ám ảnh về hình ảnh cơ thể, hành vi bù trừ (nôn ói, lạm dụng thuốc), ý tưởng tự sát.
Đánh giá đáp ứng với liệu pháp tâm lý và hóa dược
- Cải thiện triệu chứng, tuân thủ điều trị, khả năng hòa nhập xã hội.
Theo dõi biến chứng
- Loãng xương, rối loạn nhịp tim, suy tim, suy thận, các biến chứng tiêu hóa.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: American Psychiatric Association Practice Guidelines for the Treatment of Patients With Eating Disorders, UpToDate)

💬 Góp ý bước này

Bước 13. Biến chứng

📋 Theo Bộ Y tế

Tiến triển
- Chán ăn tâm thần có thể tiến triển thành mạn tính.
Hậu quả do phát hiện muộn, điều trị không kịp thời
- Suy dinh dưỡng, suy kiệt ở nhiều mức độ trầm trọng khác nhau.
- Biến đổi chuyển hóa thứ phát.
- Rối loạn nội tiết thứ phát.
- Rối loạn các chức năng cơ thể.

📚 Theo Y văn

Biến chứng tim mạch
- Nhịp chậm xoang, hạ huyết áp, kéo dài khoảng QT, loạn nhịp tim (đặc biệt do rối loạn điện giải), suy tim.
Biến chứng tiêu hóa
- Táo bón, chậm làm rỗng dạ dày, viêm tụy, sỏi mật.
Biến chứng nội tiết
- Mất kinh, vô sinh, Loãng xương, suy giáp, hạ đường huyết.
Biến chứng thận
- Suy thận cấp do mất nước, rối loạn điện giải.
Biến chứng huyết học
- Thiếu máu, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu.
Biến chứng thần kinh
- Teo não, co giật, bệnh thần kinh ngoại biên.
Biến chứng tâm thần
- Trầm cảm nặng, lo âu, Rối loạn ám ảnh cưỡng chế, nguy cơ tự sát cao.
Hội chứng tái nuôi dưỡng (Refeeding Syndrome)
- Rối loạn điện giải (hạ phosphate, hạ kali, hạ magie), phù, suy tim, suy hô hấp khi bắt đầu nuôi dưỡng lại quá nhanh.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, UpToDate)

💬 Góp ý bước này

Bước 14. Chuyển tuyến, cờ đỏ

📚 Theo Y văn

Cờ đỏ (chỉ định nhập viện cấp cứu hoặc chuyển tuyến chuyên khoa)
- Mức độ suy dinh dưỡng nặng: BMI < 15 kg/m² hoặc sút cân nhanh > 20% trong 6 tháng.
- Rối loạn điện giải nặng: Hạ kali máu (< 3.0 mEq/L), hạ phosphate máu, hạ magie máu.
- Biến chứng tim mạch: Nhịp tim chậm (< 40 bpm), hạ huyết áp (< 80/60 mmHg), rối loạn nhịp tim, kéo dài khoảng QT trên ECG.
- Hạ thân nhiệt (< 35°C).
- Hạ đường huyết (< 60 mg/dL).
- Suy tim, suy thận cấp.
- Nguy cơ tự sát cao hoặc có ý tưởng/hành vi tự sát.
- Rối loạn tâm thần nặng: Loạn thần, trầm cảm nặng không đáp ứng điều trị ngoại trú.
- Không có khả năng tự chăm sóc hoặc không tuân thủ điều trị ngoại trú.
- Hội chứng tái nuôi dưỡng hoặc nguy cơ cao.
Chuyển tuyến
- Chuyển đến các trung tâm chuyên sâu về rối loạn ăn uống hoặc khoa tâm thần có kinh nghiệm điều trị chán ăn tâm thần.
- Chuyển đến khoa nội tổng quát hoặc hồi sức cấp cứu nếu có biến chứng nội khoa nặng đe dọa tính mạng.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: American Psychiatric Association Practice Guidelines for the Treatment of Patients With Eating Disorders, UpToDate)

💬 Góp ý bước này

⭐ Bài này với bạn thế nào?

Hữu ích

Dễ sử dụng

Trình bày học thuật

Thấy bài hữu ích? Gửi cho bạn cùng lớp.