Tài liệu trên website https://hoclamsang.vn dùng để tra cứu, phục vụ hoạt động giảng dạy và học tập, không phải là tài liệu hướng dẫn việc tự điều trị. Các hoạt động tư vấn y khoa hoặc điều trị phải có bác sĩ chuyên khoa hướng dẫn.
🕒 Duyệt ngày: 2026-09-04 · 📚 Nguồn: Dược thư Quốc gia Việt Nam 2022
💊 Metformin — tóm tắt
Loại thuốc: Thuốc chống đái tháo đường typ 2 đường uống — nhóm BIGUANID.
Cơ chế tác dụng
⚠️ KHÁC sulfonylure: metformin KHÔNG kích thích giải phóng insulin từ tế bào beta tuyến tuỵ.
Làm giảm glucose huyết tương cả lúc ĐÓI và SAU BỮA ĂN ở người đái tháo đường typ 2 — chủ yếu bằng cách giảm sản xuất glucose ở gan và tăng nhạy cảm insulin ở mô ngoại vi.
⚠️ KHÔNG gây hạ đường huyết ở người không bị đái tháo đường; ở người đái tháo đường cũng không gây tai biến hạ đường huyết — TRỪ khi nhịn đói hoặc phối hợp thuốc hiệp đồng. Đây là ưu điểm an toàn lớn nhất của metformin.
📚 Dược thư Quốc gia Việt Nam — Metformin hydroclorid · Lần xuất bản thứ ba (2022)
Chỉ định & liều theo bệnh
ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYP 2 (không phụ thuộc insulin) — đơn trị liệu hoặc phối hợp với thuốc chống đái tháo đường khác, kết hợp chế độ ăn và luyện tập, khi tăng đường huyết không kiểm soát được bằng chế độ ăn và tập luyện đơn thuần.
TIỀN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG.
📚 Dược thư Quốc gia Việt Nam — Metformin hydroclorid · Lần xuất bản thứ ba (2022)
💊 Liều xem trong từng bài bệnh (Bước 10) — liều thay đổi theo dạng bào chế, dạng muối và theo chế phẩm đơn chất hay phối hợp.
Chống chỉ định
Mẫn cảm với thuốc.
⚠️ GIẢM CHỨC NĂNG THẬN: creatinin huyết thanh ≥ 1,5 mg/dl (nam) hoặc ≥ 1,4 mg/dl (nữ), eGFR < 30 ml/phút/1,73 m²; hoặc Clcr bất thường do bất kỳ nguyên nhân nào như sốc, nhồi máu cơ tim cấp, nhiễm khuẩn.
⚠️ NHIỄM TOAN CHUYỂN HOÁ cấp hoặc mạn, có hoặc không kèm hôn mê (kể cả NHIỄM TOAN CETON do đái tháo đường).
ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYP 1.
⚠️ Tiền sử NHIỄM TOAN LACTIC; uống quá nhiều RƯỢU (cấp hoặc mạn tính).
Rối loạn chức năng GAN NẶNG.
Trụy tim mạch và các tình trạng GIẢM OXY HUYẾT (suy tim phổi), nhiễm khuẩn nặng, chấn thương, phẫu thuật và giai đoạn hồi phục sau phẫu thuật.
📚 Dược thư Quốc gia Việt Nam — Metformin hydroclorid · Lần xuất bản thứ ba (2022)
Tác dụng không mong muốn
ADR thường gặp nhất là tiêu hóa (tiêu chảy, nôn, buồn nôn, đầy bụng), liên quan liều, nhất thời, có thể tránh bằng cách uống vào bữa ăn và tăng liều dần.
Ít gặp: tức ngực, đau đầu, chóng mặt, ban da, giảm B12 huyết thanh, hạ đường huyết (khi kết hợp sulfonylurê, rượu), đau bụng, yếu nhược, khó thở.
Hiếm gặp: thiếu máu hồng cầu khổng lồ (do giảm hấp thu B12 dài ngày, điều trị bằng B12 có kết quả tốt).
⚠️ NHIỄM TOAN LACTIC rất hiếm gặp nhưng TỶ LỆ TỬ VONG CAO. Ngừng metformin nếu nghi ngờ, nồng độ lactat huyết tương > 5 mmol/lít, hoặc khi suy giảm chức năng thận/gan, nhồi máu cơ tim, nhiễm khuẩn máu, nhịn đói kéo dài, chế độ ăn rất thấp calo.
⚠️ KHÔNG DÙNG HOẶC HẠN CHẾ UỐNG RƯỢU do tăng nguy cơ nhiễm acid lactic.
📚 Dược thư Quốc gia Việt Nam — Metformin · Lần xuất bản thứ ba (2022)
Thận trọng
⚠️ CẤM DÙNG metformin nếu eGFR < 30 ml/phút/1,73 m2. Không khởi đầu điều trị nếu eGFR 30-45 ml/phút/1,73 m2.
⚠️ NGUY CƠ NHIỄM TOAN LACTIC: Theo dõi triệu chứng (khó chịu, đau cơ, suy hô hấp, lơ mơ, đau bụng). Yếu tố nguy cơ: suy thận, >65 tuổi, dùng thuốc ức chế carbonic anhydrase (ví dụ topiramat), chiếu chụp cản quang, phẫu thuật, giảm oxy hít vào (suy tim cấp), uống rượu, suy gan.
Ngừng metformin trước/tại thời điểm chiếu chụp cản quang chứa iod nếu eGFR 30-45 ml/phút/1,73 m2, có tiền sử suy gan, nghiện rượu, suy tim, hoặc dùng cản quang đường động mạch. Dùng lại khi chức năng thận ổn định.
Tạm ngừng metformin khi bệnh nhân bị giới hạn thức ăn/dịch nạp vào (phẫu thuật, thủ thuật) hoặc khi có suy tim sung huyết cấp, trụy tim mạch, nhồi máu cơ tim cấp, nhiễm khuẩn huyết.
⚠️ TRÁNH DÙNG metformin ở bệnh nhân suy gan và CẢNH BÁO bệnh nhân không uống rượu khi đang dùng thuốc.
Phụ nữ mang thai: Chỉ dùng khi thật cần thiết, insulin là lựa chọn ưu tiên. Phụ nữ cho con bú: Cân nhắc ngừng cho bú hoặc ngừng metformin do thuốc bài tiết vào sữa mẹ.
📚 Dược thư Quốc gia Việt Nam — Metformin · Lần xuất bản thứ ba (2022)
Tương tác thuốc
⚠️ NHIỄM TOAN LACTIC là biến chứng hiếm nhưng ĐE DOẠ TÍNH MẠNG của metformin — mọi tình huống làm giảm tưới máu, giảm oxy hoặc suy thận đều làm tăng nguy cơ.
⚠️ THUỐC CẢN QUANG CHỨA IOD: phải TẠM NGỪNG metformin trước và sau khi dùng thuốc cản quang ở người có chức năng thận bất thường — nguy cơ suy thận cấp dẫn tới nhiễm toan lactic.
RƯỢU: làm tăng tác dụng của metformin lên chuyển hoá lactat — tăng nguy cơ nhiễm toan lactic.
Thuốc ảnh hưởng chức năng thận hoặc cạnh tranh bài tiết ở ống thận (cimetidin, thuốc lợi tiểu): có thể làm tăng nồng độ metformin.
Corticoid, thuốc cường giao cảm, lợi tiểu thiazid: làm TĂNG glucose huyết, có thể phải chỉnh liều metformin.
Cần TẠM NGỪNG metformin khi phẫu thuật lớn hoặc khi có bệnh cấp tính gây mất nước/giảm tưới máu.
📚 Dược thư Quốc gia Việt Nam — Metformin hydroclorid · Lần xuất bản thứ ba (2022)
Theo dõi / Quá liều
Ít thông tin về độc tính cấp của metformin.
Hạ đường huyết xảy ra ở ~10% số ca sau khi uống >50g metformin HCl.
Nhiễm acid lactic xảy ra ở ~32% số ca.
⚠️ PHẢI THẨM TÁCH MÁU NGAY để xử lý nhiễm acid và đào thải thuốc ứ đọng.