Tài liệu trên website https://hoclamsang.vn dùng để tra cứu, phục vụ hoạt động giảng dạy và học tập, không phải là tài liệu hướng dẫn việc tự điều trị. Các hoạt động tư vấn y khoa hoặc điều trị phải có bác sĩ chuyên khoa hướng dẫn.
← Trang chủ

Nhiễm kiềm hô hấp

ICD-10 · E87.3Nội tổng quát, Hồi sức cấp cứu✓ Đã pre-check1493/QĐ-BYT (22/4/2015) — Hồi sức tích cực
🕒 Cập nhật: 09/11/2026 · 📚 Nguồn: 1493/QĐ-BYT (22/4/2015) — Hồi sức tích cực
🔗 Triệu chứng / hội chứng liên quan — bấm để mở cửa tiếp cận
📖 Tổng quan bệnh học
Định nghĩa: Nhiễm kiềm hô hấp là một tình trạng bệnh lý được đề cập trong phác đồ của Bộ Y tế, mã ICD-10 E87.3. Đây là một rối loạn cần được chẩn đoán và điều trị trong chuyên khoa Nội tổng quát và Hồi sức cấp cứu.
Dịch tễ: Nội dung bệnh được cung cấp không bao gồm các số liệu cụ thể về dịch tễ học của nhiễm kiềm hô hấp. Do đó, không thể mô tả định lượng về tỷ lệ mắc hay phân bố của bệnh.
Cơ chế bệnh sinh: Cơ chế bệnh sinh của nhiễm kiềm hô hấp liên quan đến sự thay đổi trong cân bằng khí máu, được chẩn đoán thông qua việc đo các chất khí trong máu. Một trong những nguyên nhân được xác định là từ các bệnh lý thần kinh, dẫn đến các triệu chứng biểu hiện ở hệ thần kinh và tim mạch.
Phân loại: Nhiễm kiềm hô hấp được phân loại theo mã ICD-10 là E87.3. Ngoài ra, bệnh có thể được phân loại dựa trên nguyên nhân gây ra, trong đó có các trường hợp xuất phát từ bệnh lý thần kinh.

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📚 Theo Y văn
  • Lý do đến khám
    • Khó thở, cảm giác hụt hơi
    • Chóng mặt, tê bì quanh miệng/đầu chi
    • Lo âu, đánh trống ngực
  • Bệnh sử/diễn tiến
    • Diễn tiến cấp tính hoặc mạn tính
    • Thường liên quan đến tình trạng tăng thông khí do các nguyên nhân như lo âu, đau, sốt, nhiễm trùng, bệnh phổi, bệnh tim mạch, bệnh thần kinh, hoặc dùng thuốc
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine)
💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📋 Theo Bộ Y tế
  • Tiền sử bệnh lý
    • Nhiễm toan hệ thần kinh được điều chỉnh chậm và lâu hơn, liên tục gây ra tăng thông khí
📚 Theo Y văn
  • Các yếu tố nguy cơ và nguyên nhân khác
    • Kích thích trung tâm hô hấp: Lo âu, hoảng sợ, đau, sốt, nhiễm trùng (nhiễm khuẩn huyết), thiếu oxy máu (độ cao, bệnh phổi), bệnh lý thần kinh trung ương (tai biến mạch máu não, u não, viêm não, chấn thương sọ não), thuốc (salicylate, theophylline, progesterone), bệnh gan (suy gan), cường giáp
    • Kích thích thụ thể J ở phổi: Viêm phổi, phù phổi, thuyên tắc phổi, hen phế quản, COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) giai đoạn đầu
    • Thông khí cơ học quá mức: Cài đặt máy thở không phù hợp
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📋 Theo Bộ Y tế
  • Triệu chứng thần kinh
    • Chóng mặt, rối loạn cảm giác
    • Tetani, ngất, co giật
  • Triệu chứng tim mạch
    • Rối loạn nhịp tim
📚 Theo Y văn
  • Triệu chứng thần kinh bổ sung
    • Tê bì quanh miệng và đầu chi (dị cảm)
    • Đau đầu, lú lẫn, choáng váng
  • Triệu chứng cơ
    • Chuột rút, co thắt cơ (tetany), yếu cơ
  • Triệu chứng hô hấp
    • Khó thở, thở nhanh sâu (tăng thông khí), cảm giác hụt hơi
  • Triệu chứng tâm thần
    • Lo âu, hoảng sợ
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine)
💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📚 Theo Y văn
  • Hội chứng tăng thông khí (Hyperventilation Syndrome): Thở nhanh sâu, khó thở, cảm giác hụt hơi, đau ngực, đánh trống ngực, chóng mặt, tê bì quanh miệng và đầu chi, chuột rút, lo âu, hoảng sợ.
  • Hội chứng hạ canxi máu (do kiềm hóa máu): Tê bì quanh miệng và đầu chi, co thắt cơ (tetany), dấu Chvostek dương tính, dấu Trousseau dương tính, co giật.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology)
💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

🔀 Chẩn đoán phân biệt (bấm tên bệnh để mở bài)
Nhiễm toan chuyển hóa có bù hô hấp — pH máu bình thường hoặc giảm nhẹ, pCO2 giảm (do bù hô hấp), HCO3- giảm (do toan chuyển hóa). Trong nhiễm kiềm hô hấp, pH tăng, pCO2 giảm, HCO3- có thể bình thường hoặc giảm nhẹ (bù thận).
Lo âu/Rối loạn hoảng sợ không kèm kiềm hô hấp — Triệu chứng tương tự (khó thở, đánh trống ngực, tê bì), nhưng khí máu động mạch (ABG - Arterial Blood Gas) bình thường (pH, pCO2, HCO3- trong giới hạn).
Thuyên tắc phổi (Pulmonary Embolism - PE) — Khó thở đột ngột, đau ngực kiểu màng phổi, ho ra máu, có thể có yếu tố nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT - Deep Vein Thrombosis). ABG có thể cho thấy kiềm hô hấp do tăng thông khí, nhưng thường kèm theo giảm PaO2. Chẩn đoán xác định bằng CTPA (Computed Tomography Pulmonary Angiography).
Hen phế quản/COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) cấp — Tiền sử hen/COPD, khò khè, ran rít, khó thở thì thở ra kéo dài. ABG có thể cho thấy kiềm hô hấp ở giai đoạn đầu do tăng thông khí bù trừ, nhưng thường tiến triển thành toan hô hấp khi suy hô hấp.
Nhiễm trùng huyết (Sepsis) — Sốt, hạ huyết áp, rối loạn chức năng cơ quan, tăng lactate máu. Kiềm hô hấp có thể là dấu hiệu sớm do tăng thông khí.
💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

📋 Theo Bộ Y tế
  • Đo các chất khí trong máu
    • Tăng pH và giảm CO2
    • Xác định xem có bù ở thận không, nếu không thì đó là bệnh phối hợp
  • Bicarbonat huyết thanh
    • Không xuống dưới 15 mEq/l, trừ phi có nhiễm toan chuyển hoá kèm theo
🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu
🥇 Khẳng định chẩn đoán
pH máu (Khí máu động mạch - ABG)
> 7.45 (theo Y văn) — Tăng pH máu là dấu hiệu chính của kiềm máu.
pCO2 (Khí máu động mạch - ABG)
< 35 mmHg (theo Y văn) — Giảm pCO2 là nguyên nhân chính của kiềm hô hấp.
📊 Hỗ trợ/gợi ý
PaO2 (Khí máu động mạch - ABG)
Bình thường hoặc giảm (nếu có nguyên nhân gây thiếu oxy máu) — Đánh giá tình trạng oxy hóa máu, giúp tìm nguyên nhân (ví dụ: thiếu oxy máu do độ cao, bệnh phổi).
Kali (K+) huyết thanh
Có thể giảm nhẹ (do dịch chuyển K+ vào nội bào) (theo Y văn) — Hạ kali máu có thể xảy ra.
Canxi ion hóa (Ca2+ ion hóa) huyết thanh
Có thể giảm (do tăng gắn kết với albumin khi pH tăng) (theo Y văn) — Giải thích các triệu chứng tetany, co giật.
Lactate huyết thanh
Bình thường hoặc tăng nhẹ (nếu có nguyên nhân tiềm ẩn như nhiễm trùng huyết) (theo Y văn) — Giúp phân biệt với nhiễm toan chuyển hóa.
Công thức máu, CRP (C-Reactive Protein), Procalcitonin
Tùy thuộc vào tình trạng nhiễm trùng (theo Y văn) — Giúp xác định nguyên nhân gây tăng thông khí (ví dụ: nhiễm trùng huyết).
Điện tâm đồ (ECG)
Không có ngưỡng cụ thể — Phát hiện rối loạn nhịp tim, dấu hiệu thiếu máu cơ tim (nếu có).
• Đánh giá bù trừ của thận
HCO3- (Bicarbonate huyết thanh - Khí máu động mạch - ABG)
Cấp tính: Bình thường (22-26 mEq/L) hoặc giảm nhẹ (giảm 2 mEq/L cho mỗi 10 mmHg giảm pCO2 dưới 40 mmHg) (theo Y văn); Mạn tính: Giảm (giảm 4-5 mEq/L cho mỗi 10 mmHg giảm pCO2 dưới 40 mmHg) (theo Y văn); Không xuống dưới 15 mEq/l (theo Bộ Y tế) — Thận bù trừ bằng cách giảm tái hấp thu HCO3- và tăng bài tiết HCO3-. Nếu HCO3- < 15 mEq/l, cần xem xét nhiễm toan chuyển hóa kèm theo.
💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📋 Theo Bộ Y tế
  • Chẩn đoán bằng đo các chất khí trong máu
    • Có tăng pH và giảm CO2
    • Xác định xem có bù ở thận không, nếu không thì đó là bệnh phối hợp
📚 Theo Y văn
  • Chẩn đoán xác định nhiễm kiềm hô hấp dựa vào khí máu động mạch (ABG) với các tiêu chí
    • pH máu tăng (> 7.45)
    • pCO2 giảm (< 35 mmHg)
    • HCO3- có thể bình thường (kiềm hô hấp cấp) hoặc giảm nhẹ (kiềm hô hấp mạn tính do bù trừ của thận)
  • Xác định tình trạng bù trừ
    • Nếu HCO3- bình thường hoặc giảm nhẹ theo công thức bù trừ cấp tính (giảm 2 mEq/L cho mỗi 10 mmHg giảm pCO2 dưới 40 mmHg), đây là kiềm hô hấp cấp.
    • Nếu HCO3- giảm đáng kể theo công thức bù trừ mạn tính (giảm 4-5 mEq/L cho mỗi 10 mmHg giảm pCO2 dưới 40 mmHg), đây là kiềm hô hấp mạn tính.
    • Nếu HCO3- không phù hợp với mức bù trừ dự kiến, có thể có rối loạn toan kiềm hỗn hợp.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine)
💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📚 Theo Y văn
  • Mức độ nặng của nhiễm kiềm hô hấp được đánh giá chủ yếu dựa vào mức độ thay đổi của pH và pCO2, cùng với sự hiện diện và mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng lâm sàng.
  • Phân loại theo diễn biến
    • Kiềm hô hấp cấp tính: pH tăng cao hơn so với kiềm hô hấp mạn tính với cùng mức giảm pCO2, do thận chưa kịp bù trừ.
    • Kiềm hô hấp mạn tính: pH gần bình thường hơn do thận đã bù trừ bằng cách giảm HCO3-.
  • Các thăm dò đánh giá mức độ nặng và tìm nguyên nhân
    • Khí máu động mạch (ABG): Đánh giá pH, pCO2, HCO3- để xác định mức độ kiềm hóa và tình trạng bù trừ.
    • Điện giải đồ huyết thanh: Đánh giá nồng độ K+, Ca2+ ion hóa để phát hiện các rối loạn điện giải kèm theo.
    • Điện tâm đồ (ECG): Đánh giá rối loạn nhịp tim, đặc biệt khi pH > 7.50.
    • Đánh giá chức năng thần kinh: Mức độ lú lẫn, co giật, tetany.
    • Thăm dò tìm nguyên nhân: X-quang ngực, CT (Computed Tomography) ngực (nếu nghi ngờ bệnh phổi); CT sọ não/MRI (Magnetic Resonance Imaging) sọ não (nếu nghi ngờ bệnh lý thần kinh trung ương); Xét nghiệm độc chất (nếu nghi ngờ ngộ độc thuốc).
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📋 Theo Bộ Y tế
  • Nguyên nhân từ bệnh lý thần kinh
    • Nhiễm toan hệ thần kinh được điều chỉnh chậm và lâu hơn, liên tục gây ra tăng thông khí
📚 Theo Y văn
  • Các nguyên nhân phổ biến khác
    • Kích thích trung tâm hô hấp: Lo âu, hoảng sợ, đau, sốt, nhiễm trùng huyết (Sepsis), thiếu oxy máu (do độ cao, bệnh phổi, thiếu máu nặng), bệnh lý thần kinh trung ương (tai biến mạch máu não, u não, viêm não, chấn thương sọ não, viêm màng não), thuốc (salicylate giai đoạn đầu, theophylline, progesterone, catecholamine), bệnh gan (suy gan), cường giáp.
    • Thông khí cơ học quá mức: Cài đặt máy thở với tần số hoặc thể tích khí lưu thông quá cao.
    • Mang thai: Progesterone kích thích trung tâm hô hấp.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

📋 Theo Bộ Y tế
  • Nguyên tắc điều trị
    • Điều trị trực tiếp bệnh chính
    • Điều trị cấp cứu thường không cần thiết trừ phi pH > 7,50
💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)
💊 Liều tham khảo
Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.
📚 Bối cảnh: Mục tiêu chính là điều trị nguyên nhân cơ bản gây tăng thông khí. Kiềm hô hấp cấp tính thường cần can thiệp nhanh hơn, đặc biệt nếu pH > 7.50 hoặc có triệu chứng thần kinh nghiêm trọng. Kiềm hô hấp mạn tính thường ít triệu chứng hơn và việc điều chỉnh quá nhanh có thể gây toan chuyển hóa bù trừ. Các biện pháp hỗ trợ nhằm giảm tần số hô hấp và tăng pCO2.
Điều trị nguyên nhân cơ bản
⚙ Giải quyết tình trạng bệnh lý gây tăng thông khí.
↔ Đây là ưu tiên hàng đầu. Các thuốc cụ thể tùy thuộc vào nguyên nhân (ví dụ: kháng sinh cho nhiễm trùng, thuốc giảm đau cho đau, thuốc an thần cho lo âu, điều trị suy gan, điều trị bệnh phổi).
Thuốc an thần/giải lo âu (để giảm thông khí)
⚙ Giảm kích thích trung tâm hô hấp, làm chậm nhịp thở và tăng pCO2.
💊 Lorazepam
0.5-2 mg · Tiêm tĩnh mạch hoặc uống
↔ Dùng cho bệnh nhân lo âu, hoảng sợ gây tăng thông khí. Các thuốc khác trong nhóm benzodiazepine như Diazepam cũng có thể được sử dụng.
Thuốc giảm đau (để giảm thông khí)
⚙ Giảm đau, từ đó giảm kích thích hô hấp.
💊 Morphine
2-4 mg · Tiêm tĩnh mạch
↔ Dùng khi đau là nguyên nhân chính gây tăng thông khí.
Phương pháp không dùng thuốc để giảm thông khí
⚙ Tăng pCO2 bằng cách hít lại khí thở ra hoặc giảm kích thích hô hấp.
↔ Hít thở vào túi giấy: Cho bệnh nhân hít thở vào túi giấy để tăng nồng độ CO2 hít vào, giúp tăng pCO2 máu. Thở chậm, kiểm soát nhịp thở: Hướng dẫn bệnh nhân thở chậm và sâu hơn. Thông khí cơ học: Điều chỉnh cài đặt máy thở để giảm tần số hô hấp hoặc thể tích khí lưu thông nếu bệnh nhân đang thở máy.
Bù điện giải (nếu có rối loạn)
⚙ Bổ sung các ion bị thiếu hụt do kiềm hóa.
💊 Kali clorua (KCl)
20-40 mEq/L · Truyền tĩnh mạch
💊 Canxi gluconate
10-20 mL dung dịch 10% · Tiêm tĩnh mạch chậm
↔ KCl bổ sung khi có hạ kali máu. Canxi gluconate bổ sung khi có triệu chứng hạ canxi máu nặng (tetany, co giật).
⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.
💬 Góp ý bước này

Bước 11. Chống chỉ định, điều chỉnh theo bệnh kèm

📚 Theo Y văn
  • Chống chỉ định
    • Không nên điều trị kiềm hô hấp mạn tính không triệu chứng quá nhanh: Việc giảm pCO2 quá nhanh ở bệnh nhân kiềm hô hấp mạn tính có thể gây toan chuyển hóa do thận đã bù trừ bằng cách giảm HCO3-.
    • Thận trọng khi dùng thuốc an thần: Ở bệnh nhân suy hô hấp hoặc có bệnh phổi mạn tính, thuốc an thần có thể làm trầm trọng thêm tình trạng suy hô hấp.
  • Điều chỉnh theo bệnh kèm
    • Bệnh phổi mạn tính (COPD): Cần thận trọng khi điều chỉnh thông khí, tránh làm tăng pCO2 quá mức gây toan hô hấp.
    • Bệnh tim mạch: Rối loạn nhịp tim do kiềm hóa cần được theo dõi và điều trị phù hợp.
    • Bệnh lý thần kinh: Co giật cần được kiểm soát bằng thuốc chống co giật nếu cần, bên cạnh việc điều chỉnh kiềm máu.
    • Suy thận: Ảnh hưởng đến khả năng bù trừ của thận, cần theo dõi chặt chẽ điện giải và chức năng thận.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 12. Theo dõi đáp ứng

📚 Theo Y văn
  • Theo dõi khí máu động mạch (ABG)
    • Mục tiêu: Đánh giá sự trở về bình thường của pH, pCO2 và HCO3-.
    • Tần suất: Tùy thuộc vào mức độ nặng và tốc độ điều trị, có thể lặp lại sau vài giờ hoặc hàng ngày.
  • Theo dõi triệu chứng lâm sàng
    • Mục tiêu: Đánh giá sự cải thiện của chóng mặt, tê bì, tetany, co giật, khó thở, lo âu.
    • Tần suất: Liên tục.
  • Theo dõi điện giải đồ huyết thanh
    • Mục tiêu: Đánh giá nồng độ K+, Ca2+ ion hóa và điều chỉnh nếu cần.
    • Tần suất: Hàng ngày hoặc khi có chỉ định.
  • Theo dõi dấu hiệu sinh tồn
    • Nhịp thở, nhịp tim, huyết áp, SpO2 (độ bão hòa oxy máu mao mạch).
  • Theo dõi tình trạng bệnh lý nền
    • Đảm bảo nguyên nhân gây kiềm hô hấp đang được kiểm soát hiệu quả.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 13. Biến chứng

📚 Theo Y văn
  • Biến chứng thần kinh
    • Co giật, hôn mê (hiếm gặp)
    • Thiếu máu não cục bộ do co mạch não (nặng)
  • Biến chứng tim mạch
    • Rối loạn nhịp tim (đặc biệt ở bệnh nhân có bệnh tim nền)
    • Thiếu máu cơ tim (do co mạch vành)
  • Biến chứng điện giải
    • Hạ kali máu
    • Hạ canxi máu có triệu chứng (tetany, co giật)
  • Biến chứng hô hấp
    • Suy hô hấp (nếu nguyên nhân là bệnh phổi nặng)
  • Tử vong
    • Trong trường hợp nặng, không được điều trị kịp thời hoặc do biến chứng của bệnh nền
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 14. Chuyển tuyến, cờ đỏ

📚 Theo Y văn
  • Cờ đỏ (cần can thiệp khẩn cấp hoặc chuyển tuyến)
    • pH máu > 7.50, đặc biệt nếu kèm theo triệu chứng thần kinh nặng (co giật, hôn mê).
    • Triệu chứng thần kinh nặng: Co giật tái diễn, lú lẫn nặng, hôn mê.
    • Rối loạn nhịp tim nghiêm trọng, đặc biệt là các rối loạn nhịp đe dọa tính mạng.
    • Hạ canxi máu có triệu chứng nặng: Tetany, co giật không đáp ứng điều trị ban đầu.
    • Kiềm hô hấp do nguyên nhân nguy hiểm: Ví dụ, thuyên tắc phổi lớn, nhiễm trùng huyết nặng, bệnh lý thần kinh trung ương cấp tính.
    • Không đáp ứng với điều trị ban đầu: Tình trạng kiềm hô hấp không cải thiện hoặc xấu đi mặc dù đã điều trị nguyên nhân và hỗ trợ.
  • Chuyển tuyến
    • Bệnh nhân có kiềm hô hấp nặng hoặc phức tạp cần được chuyển đến đơn vị hồi sức tích cực (ICU - Intensive Care Unit) để theo dõi và điều trị chuyên sâu.
    • Khi nguyên nhân gây kiềm hô hấp đòi hỏi các can thiệp chuyên khoa mà cơ sở hiện tại không thể cung cấp (ví dụ: phẫu thuật thần kinh, can thiệp tim mạch).
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, UpToDate)
💬 Góp ý bước này
⭐ Bài này với bạn thế nào?
Hữu ích
Dễ sử dụng
Trình bày học thuật
Thấy bài hữu ích? Gửi cho bạn cùng lớp.